Quero aplicar a miña ciencia á lingua para pintar a face do noso maior ben colectivo: o galego







mércores, 12 de maio de 2021

Unha Xela de primeira para primaria

 

O Equipo de Normalización do CEIP Vicente Otero (A Coruña) elaborou esta aplicación con materiais didácticos sobre Xela Arias especialmente acaídos para educación primaria.

luns, 10 de maio de 2021

Guía para facer crecer o catalán (e o galego) en internet


A Dirección Xeral de Política Lingüística da Generalitat acaba de poñer en marcha unha campaña para incrementar a presenza do catalán na rede. 
Recollen 10 recomendacións que, en certa medida podemos trasladalas ao galego:
1. Ao abrir unha páxina, busca se ofrece a versión en galego
2.Cando vendas un produto, escribe a descrición en galego 
3. Cando difundas a túa conta profesional, utiliza tamén o galego
4. Cando busques información na Wikipedia, faino en galego (a Galipedia)
5. Cando teñas ganas de entreterte, procura influencers en galego.
6. Cando fagas unha búsqueda en Google, faino en galego
7. Cando contrates un servizo ou compres un produto, faino en galego
8. Cando configures unha web, non relaciones un estado cunha única lingua.
9. Se non encontras o contido que queiras ver na túa lingua, créao.
10. Se eres unha empresa, aposta pola mercadotecnia dixital en galego.

Antes indiquei que estas recomendacións podemos adaptalas só en certa medida. A razón é que a Xunta non nos acompaña nesta viaxe. Por exemplo, a Generalitat puxo en funcionamento unha campaña xunto con diversas accións de axuda para que os negocios se inscriban nun dominio .cat. Aquí, o .gal fai o seu camiño en solitario. 
Outro exemplo. En Cataluña xa fixeron un estudo sobre youtubers e instagrmers en catalán para ter unha base para o incremento da súa presenza nas redes. A partir disto activaron a campaña #JoHoPetoEnCat. Aquí os youtubeiros están dunha beira e a Xunta camiña xusto pola contraria. 
Alá teñen un buscador de aps en catalán fornecido pola administración. Aquí, a administración fica ausente de calquera iniciativa normalizadora. 
Alá teñen unha liña de axudas para a incorporación do catalán nos produtos tecnolóxicos. Aquí, coa desculpa de os medios de comunicación teñen un 10% de información galego (desculpa completamente falsa, por certo) subvencionamos con millóns de mantemento da exclusión do galego. 
En conclusión, fai máis polo galego a Generalitat, que nos mostra iniciativas para a normalización, que o goberno galego, que fai todo canto pode para aniquilalo 

domingo, 9 de maio de 2021

"Ámame coa lingua, fálama". Acto polas Letras na Estrada



Na Estrada, o vindeiro venres 14 ás 20:00, na Praza da Música, a  Asociación Cultural  Vagalumes invítanos a que nos sumemos a un acto de celebración do Día das Letras Galegas mediante este comunicado:
A nosa lingua encóntrase nunha situación de emerxencia, corroborada nos últimos días polo estudo sociolingüístico realizado pola RAG, onde se demostra a súa situación de marxinalidade entre a mocidade, tanto no que respecta á competencia como ao uso. Mais, malia os datos negativos, o goberno galego di sentirse satisfeito e anuncia que continuará practicando a mesma política lingüística. Por iso nós, desde a AC Vagalumes, perante as políticas de desprezo e exclusión levadas a cabo pola Xunta de Galiza, entendemos que segue a ser máis necesario que nunca conmemorarmos o Día das Letras Galegas e celebrarmos o orgullo da nosa literatura e da nosa lingua. 
Este ano, a persoa dedicataria do Día das Letras é a poeta, narrradora e tradutora Xela Arias, que escribiu a súa obra desde un fondo compromiso con Galiza e co galego. Cómpre afondar no coñecemento e no estudo da súa obra, pois ofrece moitas das claves para comprender a historia da creación literaria e da evolución social do noso país. 
No acto organizado pola AC Vagalumes contaremos coas seguintes intervencións: “Linguaxela”, do mestre e escritor David Otero; “Dereito a vivirmos en galego” do presidente da Mesa pola Normalización Lingüística Marcos Maceira; actuación musical de Jásper, Manu García e Patti Castro; e recital poético sobre a obra de Xela Arias, no que convidamos a participar a todas as persoas que o desexen. 
O acto será retransmitido en directo en streaming a través da páxina Tabeirós Terra de Montes así como nas canles de  youtube e facebook desta asociación.. Agardamos que sexa proveitoso para reflexionarmos sobre a situación actual do galego e para non esquecermos que cada un de nós pode colaborar na construción dun futuro digno para a nosa cultura e a nosa lingua. Así o escribiu Xela Arias: “Ámame coa lingaua. Fálama”

sábado, 8 de maio de 2021

De vez


por Marta Dacosta en Nós Diario:

Desde hai moitos anos reclámase da Consellaría de Educación a realización dunha avaliación obxectiva da situación da lingua. Mais as únicas avaliacións que existen son as que realizaron entidades como a CIG e a AS-PG ou a Mesa que foron dando conta do incumprimento dos sucesivos Decretos do uso da lingua galega no ensino. Só na lexislatura en que non gobernou o PP se solicitou desde a Secretaría Xeral de Política Lingüística ao Instituto de Ciencias da Educación da Universidade de Santiago unha investigacións sobre a competencia do alumnado en galego e español en 4º da ESO.

 Nestes días publicouse un novo estudo que vén continuar e mellorar aquela investigación. Os datos reclaman a nosa atención. 

A Consellaría debería ler o informe, polo menos o que se recolle na coda: “resulta imprescindible promover novas investigacións que permitan afondar en dimensións específicas”, porque o que é innegábel, a pesar das respostas automáticas da Consellaría, é que estamos nun “proceso progresivo de desgaleguización familiar e ambiental da infancia e da mocidade”. 
Este estudo pon de manifesto que non se están a cumprir a Lei de Normalización Lingüística respecto do coñecemento e competencia que ten que ter o alumnado ao rematar o ensino obrigatorio. Aínda máis, compróbase que cando os centros non son públicos esa diferenza na competencia da nosa lingua é maior. Por que será?

 Que van facer? Farán de novo como estes días cando o BNG lles reclamou o cumprimento da Carta europea das linguas? Volverán tirar do seu repertorio de respostas: “temos un modelo propio que dá resultado” (u-los datos que avalan esta resposta?), “o número de galegofalantes aumenta” (onde os demais lemos que descende, vostedes len que aumenta) ou “Galicia é modelo de convivencia lingüística” (supoñemos que cando din convivencia estanse a referir a que se prohibe o uso do galego nas ciencias, ou que a penas está presente na xustiza...)?

Nós, seguiremos a reclamar un cambio de política lingüística. De vez.

 

venres, 7 de maio de 2021

Inimigos do galego


por María Obelleiro en Nós Diario:

Martxelo, Vicent, ollade o triste panorama que sufrimos co idioma propio da Galiza. Segundo os datos recollidos nun informe presentado pola Real Academia Galega (RAG) esta semana, o alumnado galegofalante ten un dominio similar do galego e do español. Porén o 35% dos estudantes castelanfalantes presentan unha escasa competencia en galego. O relatorio sinala que case o 44% dos perto de 600 estudantes da ESO participantes na enquisa teñen o galego e o español como lingua inicial; o 36,1% o español e o 18,1% o galego. O 70% responde que fala única ou preferentemente español. Aí quedan uns números que confirman investigacións anteriores, como a do Instituto Galego de Estatística, dependente do Goberno galego, que advirte de que 24% das persoas menores de 15 anos non falan nin escriben na lingua propia da Galiza.

 

mércores, 5 de maio de 2021

Incompetentes


Editorial de Nós Diario a cargo de María Obelleiro:

A Real Academia Galega presentou onte os resultados do proxecto de avaliación da competencia bilingüe nos idiomas galego e castelán do alumnado de 4º da ESO. Un estudo que volve demostrar o obvio: as mozas e mozos galegofalantes son bilingües, ao teren competencia en ambas as linguas, mais as castelanfalantes non o son, pois carecen dunha competencia aceptábel no idioma propio da Galiza. Da análise tamén chama a atención o feito de que o alumnado que estuda en centros de titularidade privada teñan un dominio bastante máis deficiente en galego que en castelán.

martes, 4 de maio de 2021

Matemáticas, lingua e outros asuntos. Unha conferencia de Victoria Otero


A catástrofe da pandemia da COVID 19 obrigou a que a programación de conferencias presenciais, reservadas para o público da localidade, multiplicase un tipo de charlas paradoxalmente máis próximas, máis cara a cara e máis preparadas para poder ver en vídeo. Presento aquí a conferencia que M. Victoria Otero Espinar impartiu telemáticamente para o Ateneo de Santiago baixo o título "Matemáticas, linguas e outros asuntos"

Na conferencia explícanse varios modelos matemáticos que desenvolven a dinámica entre dúas linguas en conflito. Botei en falta unha perspectiva normalizadora. Fálase da morte de tal forma que parece natural e non se incide en que o declive dunha lingua vén dado pola implantación dunha política lingüística co obxectivo do asasinato lingüístico. 

As matemáticas poden sintetizar a evolución lingüística nun territorio? O problema consiste en cuantificar a dinámica lingüística

Pártese das seguintes hipóteses: o uso da lingua aumenta cando aumenta o número de falantes e tamén cando aumenta o seu prestixio.

Establécese o cambio lingüístico dunha lingua X a outra lingua Y en función das hipóteses anteriores. A partir de aquí establécese unha ecuación diferencial

$$\frac{dx}{dt}=c\cdot {\left ( 1-x \right )}^a s - cx{\left ( 1-x \right )}^a \left ( 1-s \right )$$

onde tanto  s coma o resto dos parámetros, toma valores no intervalo [0,1] e mide o estatus da lingua X  fronte a 1-s que nos daría o estatus da outra lingua. O parámetro a pondera a fracción de membros dun grupo para atraer novos falantes. Demostrouse que este parámetro a é prácticamente igual independentemente das linguas que estean en competición.O primeiro sumando representa os falantes de Y que cambian a X e o segundo o dos falantes de X que pasan a falar en Y.

Este modelo, publicado por Daniel M. Abrahams e Steven H. Strogatz en Nature no 2003 predice a morte dunha das linguas. O problema deste modelo é que considera linguas  moi diferentes como o éuscaro e castelán e considera unha dinámica entre grupos estrictamente monolingües. Por iso introduciuse outro parámetro, k, que cuantifica a proximidade entre dúas linguas e tamén se introduce un grupo B de bilingües.

$$\frac{dx}{dt}=c\left [\left ( 1-x \right )\left ( 1-k \right )\left ( \left ( 1-s \right ) \right ) {\left ( 1-y \right )}^a  -x\left ( 1-s \right )\left ( 1-x \right )^{a} \right ]\\\frac{dy}{dt}=c\left [ \left ( 1-y  \right )\left ( 1-k \right ) \left ( 1-s \right )\left ( 1-x \right )^{a}-ys\left ( 1-y \right )^{a}\right ]$$

Este novo modelo, de Otero Espinar, Seoane, Nieto e Mira,  axustouse para Galicia atendendo á evolución do galego e o castelán entre os anos 1875 a 1975. O seguinte paso consistiría en empregar este modelo para predecir a evolución da dinámica lingüística no futuro e establecer simulacións segundo cambien as condicións iniciais.

Partindo dunha alta similaridade entre galego e castelán: k=0.8 (o 1 sería a coincidencia), e dunha medida para o estatus do galego s=0.26 (versus un prestixio do castelán de 1-s=0.74) situariamonos onde está marcado o punto vermello. Como vemos está na zona verde, isto indica que as dúas linguas coexistirían pero cun claro declive do uso do galego. Como referencia, ao final do vídeo coméntase que os valores do éuscaro eran k=0,22 e s=0,4.

Este modelo de Otero Espinar et al  é máis elaborado que o de Abrahams-Strogatz, pero desde o meu punto de vista ten aspectos cuestionables. Introdúcese mediante o parámetro k o concepto de "similaridade lingüística" pero isto pode ocultar un fenómeno cada vez máis presente en casos como o galego e o catalán. Resulta que a lingua minorizada, por ser semellante á dominante e tamén por esa minorización, vai recollendo como propias as estruturas da lingua A. Así temos un galego cada vez máis inzado de castelanismos, pero tamén, e isto é moito máis perigoso para a supervivencia da nosa lingua,  a sintaxe galega está perdendo forza e converxendo cada vez máis cara a española. Neste sentido a similaridade entre linguas ten un efecto de dilución da lingua B que non vexo tratado neste modelo e que aceleraría a súa decadencia nun aspecto aínda máis preocupante que a da simple perda de falantes. Como se ve, hai campo para seguir elaborando modelos. O que teño claro é que en todos eles, unha perspectiva social normalizadora de defensa sen ataduras da lingua minorizada dará prediccións con perspectivas de crecemento e afianzamento da lingua ameazada nas condicións iniciais.

Pero, pódese medir a similitude entre linguas? Como se fai? Neste artigo do GCiencia divúlgase o traballo do Atlas Lingüístico Galego (ALGa) e, entre outras cousas coméntase un estudo de Xulio Sousa no que se mide mediante un índice a proximidade da fala de cada lugar co estándar. Entre outras cousas desmóntase o mito da enorme diferenza entre o galego falado e o normativo. Este tipo de estudos dialectolóxicos inclúen mapas tan fermososos como o seguinte, elaborado con diagramas de Voronoi ,como o deste chío do ILG sobre a denominación do derradeiro día do ano

Na última parte da conferencia Victoria Otero toca fala do uso do big-data, supuxo un cambio moi importante na análise da evolución das linguas. Están a crearse mundos virtuais no que o sofware pode crear linguas novas. Conta o caso duns investigadores de facebook que deixaron a dúas máquinas manter unha conversa entre elas. O resultado foi que crearon unha nova lingua, máis eficiente que o inglés.

Finalmente tamén se fala do problema da escaseza de licenciados en matemáticas que teñan como perspectiva profesional o ensino. 

 

luns, 3 de maio de 2021

A dúbida de Marta


Marta está facendo un máster de conservación de produtos pesqueiros. Ten unha dúbida e faille unha consulta á profesora. O que pasou despois non é sorpresa ningunha. Como fixo a pregunta en galego, comezaron os problemas. Subiu o caso ao Twitter e entón chegáronlle unha chea de insultos.
Por falar en galego, en Galicia

 

sábado, 1 de maio de 2021

O galego e a súa problemática hoxe (1987). Programa Encontros


Programa emitido no mes de maio do 1987 no que debatían sobre a situación naquela altura da lingua galega Xavier Alcalá (enxeñeiro de telecomunicacións), Xesús Ferro Ruibal (estudoso en temas sociolingüísticos), Pilar Garcia Negro (profesora e ensaísta), Juan Carlos Goñi (director de Radio Noroeste), Luís Moure Mariño (notario e escritor) e Manuel Taboada (director xeral de Política Lingüística) con Luís Álvarez Pousa como moderador.

 

Unha cuestión vital (I)


 por Francisco Rodríguez, en Nós Diario:

Queremos galego vén de convocar unha mobilización popular para o 17 de maio na Praza do Obradoiro co lema Queremos vivir en galego. Expresa así a vontade dun significativo sector da sociedade galega que, malia todos os limites, coaccións e exclusións que o uso da nosa lingua soporta, é dicir, os seus falantes, con conciencia da situación opresiva ou sen ela, non está disposto a renderse, a renunciar aos seus dereitos individuais e colectivos, como pobo. Un deles, vital, é gozar a nosa lingua dun status de normalidade no propio país, deixarmos de vivir como estranxeiros na nosa patria. En efecto, pretendemos vivir en galego, sen os poderes institucionais ou económicos, ignoraren e esmagaren, como fachendosos poderes coloniais, os nosos dereitos lingüísticos, insensíbeis, de costas nada menos que á lingua que nos define e identifica como galegos e galegas. Símbolo da nosa realidade enteira como pobo, é síntoma tamén da consideración que nos temos a nós propios e a que lle merecemos aos demais.

 

venres, 30 de abril de 2021

Dígocho a ti


Vía Praza Pública chegoume a nova de que no Colexio Sagrado Corazón dos Praceres (Marín) están a realizar uns vídeos inspirados no Dígocho eu! da TVG. Levan un par deles nos que recollen unha chea de léxico meteorolóxico. Como están moi ben editados, déixovolos por aquí.
 

 

 

 

xoves, 29 de abril de 2021

Anotacións sobre o informe da RAG da avaliación da incompetencia en galego

O informe "Avaliación da competencia bilingüe nos idiomas galego e castelán do alumnado de 4º da ESO" publicado pola Real Academia Galega pon en evidencia, entre outras cousas, que o ensino privado exclúe o galego. Isto é, no ensino privado non se aprende galego. De aí a súa teima de que non sexa obrigatorio na selectividade.
No gráfico vemos que o ensino privado, cun 95% de ensino en castelán, e o concertado, cun 81%, están expulsando o galego de facto do sistema educativo. Verifícase a ecuación:
ensino privado + decreto de plurilingüismo = exclusión do galego

Declaracións dos responsables políticos

O conselleiro de educación, Román Rodríguez xa o dixo no parlamento

o ensino está cumprindo a súa función

Concordo, se a súa función é a de non ensinar a lingua galega.

No Nós Diario obtiveron declaracións do secretario xeral de política lingüística:

"é un problema da sociedade en conxunto", e que a escola só é un reflexo da sociedade na que se enmarca.

Está claro que a escola non forma parte da sociedade. Que o decreto do plurilingüismo prohíba o ensino en galego en moitas materias e expulsara o galego de boa parte do ensino infantil, é por acción reflexa, non? Sigamos

O  secretario  xeral  non  considera  axeitado  situar  a  presión  sobre a situación do galego no ensino e pon o foco do problema nas actividades cotiás como facer deporte ou ir á compra, onde o uso do galego diminúe.

Seica o problema está fóra da escola. Fixo algo o seu departamento (ou a Xunta) para solucionar ese problema? Ou aínda o agravou reducindo o galego na escola para formar incompetentes nesta lingua? Sigamos.

Di Valentín García con respecto ao estudo da RAG indica que "non nos consta que isto sexa así", e mantén que o uso do galego aumenta ao superar os 15 anos, idade arredor da cal remata o ensino obrigatorio.

O suliñado é meu. Se é certo que o uso do galego aumenta cando remata o ensino obrigatorio, o que cae baixo as gadoupas do decreto 79/2010, non habería que imputarlle a ese decreto o decrecemento asociado? En segundo, lugar, o decreto que tanto defende, na súa disposición adicional quinta, establece que se avaliarán anualmente os resultados derivados da súa aplicación. Non o fixeron nin a primeira vez. Agora que o fai a RAG, a resposta é "non nos consta". Pechar os ollos á realidade porque mostra o monstruo que creáchedes e que estades mantendo.

Apunta  García  que  non  é  necesario facer modificacións de calado, "cremos que coas ferramentas que temos non debería haber máis problemas de competencia", 

Entón, hai ou non hai problemas de competencia? Establécese que coa súa política lingüística, sen contrate ningún, non hai problemas. Isto volve a ser outra vez, negar a realidade evidenciada no informe da RAG.

e explica estes datos porque "o castelán tiña sempre un  peso  específico",  e  é  esta  consideración de lingua "útil" o que para o secretario xeral explica unha maior "motivación" a aprender e usar o castelán

Un momento! Entón eses datos da RAG son certos! Teñen explicación material na realidade social. Entón haberá que tomar medidas.... Ah! non porque teóricamente (!)  non debería haber problemas de competencia.

E por que o galego non ten ese "peso específico"?  Quizais sexa unha eiva intrínseca á nosa lingua. Uo será por leis como o decreto 79/2010 que llo reducen?

E por que non se considera lingua "útil" o galego? A ver se outra vez o funesto decreto vai ter algo que ver no asunto. Será pola política lingüística que leva a cabo a Xunta? Se o fai ben, e eu non o poño en dúbida, seguro que si. 

mércores, 28 de abril de 2021

Que foi da lingua en 40 anos de Estatuto?


Van alá 40 anos do Estatuto. Como valorar a situación da lingua galega despois destas catro décadas?
Nesta conversa organizada pola Voz de Galica participan Mª Pilar García Negro, Henrique Monteagudo e Malores Villanueva.

 

martes, 27 de abril de 2021

Plurilingüismos


 por Gonzalo Constenla en Nós Diario:

Non era preciso que nolo viñeran dicer os de fóra, xa nós o levábamos pregoando por activa e por pasiva. Porén, para contentamento, ou, nos máis dos casos, desgusto de quen non confía en si proprio, mais outro ano o Consello de Europa emitiu un relatorio que dá conta do retroceso do galego, que ten ocorrido no ensino desde a promulgación do mal chamado Decreto do plurilingüismo. Unha normativa que visaba o progresivo desaparecimento do idioma proprio do país no ámbito educativo, como as estatísticas confirman ano após ano, a pesar do tal decreto definir como meta a plena competencia bilingüe galego/español do alumnado. Fracaso das súas proprias mentiras. Non. Plurilingüismo non é iso, maltrato da lingua nacional con base na imposición das vellas tácticas do imperialismo lingüístico. Apor unha lingua para extinguir outra, máxime cando esoutra é a xenuína dun territorio.

 

Palabras que veñen e van


 por Mª Pilar García Negro en Nós Diario:

Son das que pensan que as aulas de lingua galega gañarían moito se o seu obxectivo principal fose a adquisición e mellora do uso dela mesma, na procura de asociacións que vaian para alén da materia e dunha gramática mal entendida. O galego que falamos e escrebemos é, tantas veces, pobre de solemnidade. Seco como unha folla de bacallau, influído semántica e lexicalmente polo español, sen o recordo de millenta usos fraseolóxicos e enfáticos que a nosa lingua posúe. Se a isto sumamos a tendencia a ‘apopularar’ falsamente a fala, mantendo nela o que a corrompeu historicamente, o resultado é penoso: non só combatemos a doenza, senón que a alimentamos. Demagoxia, non democracia.

 

luns, 26 de abril de 2021

O #DígochoEu do CEIP As Nogais


Visto o éxito do programa da TVG, #DígochoEu, era visto que nalgún momento nalgún centro de ensino aproveitarían para remedalo. Meu dito, meu feito, os alumnos de 4º, 5º e 6º de primaria do CEIP As Nogais  montaron este programa que vai ser a envexa de Esther Estévez e compañía.