Quero aplicar a miña ciencia á lingua para pintar a face do noso maior ben colectivo: o galego







quinta-feira, 19 de julho de 2018

Teima o vento en que todo é aire

por Xosé Antón Laxe Martiñán, nas Voces de ProLingua:

Xa non é só Orense ou Sangenjo, ou a enésima versión do que poida vir. O problema da RAE coas linguas baixo administración española diferentes do castelán é xenérico, e o xénerico serve para o que queiramos, coma as citas da Biblia, para un obxectivo e para o contrario.

quarta-feira, 11 de julho de 2018

Fina Casalderrey e Alonso Montero falan de Mª Victoria Moreno



O alumnado de 3º ESO PMAR do IES María Soliño (Cangas) entrevistou a Fina Casalderrey e a Xesús Alonso Montero e comparten neste vídeo o que nos din sobre a figura de María Victoria Moreno, homenaxeada no Día das Letras deste ano.

quinta-feira, 5 de julho de 2018

A viaxe de Xabier

por Manuel Bragado en Luzes:

«Todas as viaxes son un regreso. Calquera viaxeiro retorna á casa desde o momento mesmo en que puxo un pé fóra dela. Hai que volver para contar, para facer da viaxe relato. Por iso os camiños que emprende o Viaxeiro son vieiros que conducen ao coñecemento e á aprehensión da beleza, que tantas veces hai que rescatar do medio da miseria e do mal…»
«Viaxar é ir ao encontro do que nos emociona na súa contemplación e diante do que abandonamos todo desexo de posesión, porque o gozo está en recibírmolo de xeito gratuíto.»

A tua privacidade é importante para nós

por Carme Adán no Sermos Galiza:

Moitas palabras fermosas e xustas afondan no gran legado que Xabier P. Docampo deixa tras de si. Aínda así, sabemos que moito fica por escribir da súa obra e da personalidade vital e comprometida que conseguíu fascinarnos.

A túa cerdeira

por María Canosa en La Voz de Galicia:


«Todas as viaxes son un regreso». Comeza así un dos teus libros. Memorizadas as palabras desde ese primeiro instante que as lin, como fixen con tantas outras frases túas, imposibles de esquecer, gravadas a lume. Aínda ben non marchaches e eu xa non sei como hei facer para regresar sen ti. A todos os que te choramos estes días só nos vai quedar retornar a ti, ás túas palabras, ao que nos ensinaches, ás lembranzas que compartimos, á túa cerdeira, esa que axudei a plantar.

quarta-feira, 4 de julho de 2018

Que siga vivindo o libro galego

´

A finais de maio deste ano Xabier P. DoCampo realizou o seu último discurso público. Viña de recibir o premio de Narrativa na Gala do Libro Galego. Vía Nós TV

terça-feira, 3 de julho de 2018

O outro Xabier

por Xosé Manuel Pereiro en Luzes:

«Oichó…» O primeiro motivo de complicidade con Xavier P. DoCampo foi formar parte os dous dese escaso 13% dos galegos que somos de Lugo, ou máis exactamente dese aínda máis cativo porcentaxe de lugueses con memoria vilega ou rural. Os que podemos manexar como vocativo ese «oíches, ho!» contraído, ou ese «ño!» exclamativo que expresa a meirande dimensión da marabilla ou da sorpresa. Cando Xabier, que sei que o usaba a feito con Agustín Fernández Paz, por exemplo na habitual chamada nocturna pospelícula, se dirixiu a min co «oichó!» foi o maior galardón que tiven en anos. E é dese Xabier do que lles quero falar.

segunda-feira, 2 de julho de 2018

Oir unha lingua que leva morta un século



Neste impresionante documental escoitaremos falar unha lingua morta hai 100 anos. Blas Jaime conserva as falas herdadas da súa bisavoa por unha cadea que pasou pola avoa e a nai. Nunha reportaxe xornalística Blas Jaime explica que "los nombres aborígenes fueron prohibidos (...) Y a las niñas que hablaban chaná les cortaban la punta de la lengua"
Cando quixo ensinarlle esta lingua á súa filla Evangelina, ésta respondeulle que "no quería ser india, que la iban a maltratar e insultar". Evangelina cambiou de opinión cando ela mesma tivo unha filla. Agora quer transmitirlle os seus coñecementos.
A min encantoume a explicación da numeración chaná:
1 = gui,
2 = ama,
3 = jeit,
4= colí,
5 = nam,
6 = nam ati gui,
10 = nam ati nam = ama nam,
25 = nam nam

quarta-feira, 27 de junho de 2018

O noso idioma, o galego





Prexuízos nun triste branco e negro e normalización chea de cores. Un gorentoso traballo de tres mozas compostelás.


As grafías tradicionais do topónimo 'Sanxenxo'

por Luz Méndez no portal da RAG:



O nome da vila de Sanxenxo provén de SANCTUM GENESIUM, o acusativo do nome do santo a quen está dedicada a parroquia de Padriñán, á cal pertencen. Corresponde a Sanctus Genesius de Arlés, un santo francés, morto a principios do século IV e que tivo un culto temperán en Hispania.

Toponimia galega

por Mª Pilar García Negro, en La Voz de Galicia:

O único artigo prescritivo da Lei de Normalización Lingüística (Lei 3/1983) é o que estabelece como única forma legal dos topónimos galegos a súa xenuína, isto é, a galega, xa que á lingua galega pertencen. É por isto deplorábel que, en pleno século XXI, se discuta ou deforme o que unha lei que cumpriu 35 anos de vixencia -que non de aplicación- estipula verbo dos nomes de lugar galegos, orixe, en tantos casos, dos antropónimos correspondentes. Que unha institución académica española, como a RAE, ditamine que tal principio básico poda ser vulnerado, apelando ao artificio dunha adaptación «grafofonolóxica» ao español (!) mostra ás claras até que ponto as mínimas verdades histórico-filolóxicas poden ser alteradas en nome do imperio do idioma oficial do Estado, o español, con capacidade auto-atribuída do «ordeno y mando» sobre as linguas diferentes que están baixo o xugo da mesma estrutura política. Os académicos da RAE -entre os que se contan significados galegos, a comezar polo seu director- semellan ignorar evidencias flagrantes: tan galegos son topónimos como Celanova, Pontevedra, Chantada, Pazos, Barallobre ou Faramontaos como Sanxenxo, Rianxo, Teixeiro ou Chandrexa de Queixa. Os primeiros mencionados sobreviveron á vaga españolizadora porque, aínda sendo exóticos, podían figurar como admisíbeis no español. Os segundos posúen un fonema inexistente neste idioma. O que se practicou con eles non foi unha tradución: foi a ortopedia forzosa de adaptación á lingua española, isto é, a súa barbarización, que os converte nun híbrido indixeríbel. Como é que, en nome desa suposta adaptación, a RAE non considera lexítimos chou (inglés show) ou Yeneralitá (catalán Generalitat), xa que esa é a fonética común dos español-falantes, meios de comunicación incluídos?

terça-feira, 26 de junho de 2018

Señores/as da RAE: Sangenjo nin é forma legal, nin lexítima, nin castelá

comunicado de ProLingua, no seu portal:

Os pasados días 5 e 6 de xuño, a Real Academia Española publicou uns chíos na súa conta cos que respondían a unha pregunta dunha usuaria sobre a forma correcta do topónimo correspondente ao concello galego situado entre Poio e O Grove: “La grafía es “Sanjenjo” (sic), mientras que “Sanxenxo” es la grafía en gallego”. Ante a falta de ortografía que cometera a propia RAE, o día 6 corrixía: “Este topónimo tiene en español la grafía “Sangenjo”.

domingo, 24 de junho de 2018

Notas ao vivo: Idioma en perigo (6)

por Miguel Anxo Fernán Vello, no Sermos Galiza:

No ano 2015 faleceron en Galiza 31.403 persoas, a maioría delas galegofalantes, e só houbo 19.346 nacementos. Por outra banda, como é ben sabido, nos últimos anos volveu caer sobre nós a sombra da emigración, e entre 2009 e 2015 máis de 142 mil persoas, todas elas menores de 35 anos e con coñecemento da lingua propia, abandonaron o país.

sábado, 23 de junho de 2018

Rianxo Fala na radio



Alumnado do proxecto de radio RIANXO FALA do IES Félix Muriel (Rianxo) durante a visita ás instalacións da RTVG e a entrevista improvisada que Kiko Novoa e Carlos Jiménez, lles fixeron en directo durante a emisión do programa Galicia por diante.

quinta-feira, 21 de junho de 2018

En galego en Foz




Reportaxe audiovisual realizada polo Equipo de Normalización do IES de Foz en colaboración co alumnado do centro. Este traballo aborda a utilización do galego no concello en distintos ámbitos laborais a través das entrevistas con distintos veciños e veciñas. Foi estreado publicamente na Casa da Cultura de Foz o 12/06/18

terça-feira, 19 de junho de 2018

A unión fai a forza



Non poucas veces penso que me chegaría con seguir o traballo que fan no Equipo de Normalización do IES Félix Muriel (Rianxo). Hoxe, cando prendín o computador vin que se me enchía con 45 vídeos publicados por estes rianxeiros. Este de aquí é un deles, o resto pódense procurar na canle de You Tube do ENDL.
Parece increíble, pero esta excelente reportaxe foi elaborada por alumnado de 1º da ESO, rapaces de 12 anos.  No vídeo sentiremos a forza cargada de razón destas rianxeiras que se pecharon no edificio municipal para reivindicar un centro de día para o concello. A súa unión tivo éxito, e a casa do cacique Viturro, do que nos falaba Castelao, será o edificio destinado para atender aos maiores de Rianxo.
Mil parabéns a este rapaces de 1º e a todo o ENDL

segunda-feira, 18 de junho de 2018

Que non podes dicir en galego?


Audiovisual elaborado para o concello de Cuntis para celebrar a súa III Festa das Letras.

Hipocrisía e premios científicos

A Secretaría Xeral de Política Lingüística divulgaba o seu apoio [e +] aos premios Ofelia Devesa que se conceden no IES Xelmírez II (Santiago) e gabáse de contribuír así ao espallamento da ciencia en galego, xa que os premios Ofelia Devesa valoran que se ofreza algún aspecto científico tendo como protagonistas aos participantes.
A calquera se lle fai evidente que o nivel de hipocrisía non pode ser maior. Por unha banda sacamos a foto cos gañadores dun certame centrado na divulgación en galego dun aspecto científico mentres que a política lingüística que se leva a cabo é xustamente a contraria: a de prohibir impartir aulas das materias científicas na nosa lingua. Con este tipo de actos preténdese lavar as mans manchadas polo sangue do asasinato da transmisión da lingua ás novas xenenacións. Hai que ser moi estúpido, moi hipócrita ou ambas cousas para acreditar neste tipo de manipulacións.

Os traballos premiados
Os audiovisuais que recibiron o premio son os que compartimos aquí.




O primeiro dos vídeos da categoría (1º a 3º da ESO) é unha recreación do conto Dióxenes do libro Made in Galiza, de Séchu Sende que trata sobre a morte dos porco espiños, e en xeral, os animais mortos nas estradas. A este respecto, convén lembrar a guía de lectura realizada por Pilar Ponte. No apartado adicado a este conto recolle unha proposta de reflexión do IES Ramón Mª Aller:
Segundo os datos da UNESCO cada ano morren entre 25 e 30 linguas no mundo, e o 90% extinguiranse nos vindeiros cen anos, ao mesmo tempo asistimos ao nacemento ou consolidación doutras, especialmente os denominados crioulos ou pidgins. Cal coidas que será a lingua máis falada en Galicia dentro deses cen anos?




O segundo dos vídeos premiados, o da categoría 4º ESO e Bacharelato, trata sobre a comparación entre o cerebro e os ordenadores. Unha reflexión sobre o funcionamento da mente.