O dioma galego baixo o franquismo

Víctor F. Freixanes, e a secretaria, Margarita Ledo Andión, e mais o director xeral da Editorial Galaxia, Francisco Castro, o director xeral da Editorial Galaxia, Margarita Ledo Andión, a secretaria da RAG e Víctor F. Freixanes, o seu presidente acompañan a Henrique Monteagudo na presentación do libro O dioma galego baixo o franquismo

Imposible non saber castelán en Galicia

 por Francisco Castro, en La Voz de Galicia:

Calquera persoa normal, que ande pola Galicia normal, sabe que é literalmente imposible que unha nena ou un neno non aprendan castelán correctamente na nosa terra. Incluso poderían ter toda a educación en galego, as actividades extraescolares en galego, só ver a TVG e consumir música en galego que, aínda así, falarían castelán perfectamente. Calquera persoa normal vería iso. Pero quen ande pola vida cunhas gafas cheas de prexuízos ideolóxicos de carácter nacionalista (español) non o verá. O que verán é que o castelán está perseguido en Galicia, que os centros educativos son fabricantes de votantes do BNG, que as políticas públicas arredor da lingua son aleccionadoras, e que os que falamos todo o día en galego somos persoas que queremos romper España, non somos constitucionalistas e, por suposto, temos cornos e rabo de demo.

O español, perseguidísimo

por Francisco Castro, en La Voz de Galicia:

 

A raíz da lei Celaá desenvolveuse unha agria polémica sobre a defensa do español incluso en Galicia. Que o castelán está perseguido en Galicia é unha das trolas máis maledicentes das que se crearon en toda a nosa historia.

 

Falando galego en Nova York

por Francisco Castro, en La Voz de Galicia:

Cando hai uns días lle contei ao alumnado da Universidade de Nova York que por aquí hai catro idiomas oficiais, e que o galego ten unha tradición lírica de hai máis de mil anos, abriron a boca apampados. Para eles o idioma de España é o español, e punto, así que se sorprenderon para ben, e abraiáronse felices de saber que neste curruncho de Europa había tal pluralidade lingüística. Ao remate da miña conferencia moitos viñeron falar comigo, curiosos. Querían saber máis. E unha muller, que suxeitaba nunha man un vaso de viño e na outra un anaco de queixo, preguntoume sobre o número de falantes do galego. E eu dei os datos e expliquei que cada ano perdemos falantes, que xa estamos por debaixo do 50 %, que os mapas sociolingüísticos demostraban ano a ano como camiñamos (malia as mentiras de certos grupos políticos que falan da persecución -manda truco- do castelán en Galicia) cara a unha Galicia monolingüe en castelán. A señora tapou a boca coa man na que tiña o queixo, nun xesto de espanto. Non entendía nada. Non entendía como algo así podía acontecer.

Francisco Castro e os que ouvean

Francisco Castro só quixo transmitir esta idea ante un dos múltiples agravios de Feijóo á lingua galega

 "Non é anecdótico que Feijóo fale en castelán na convención do PP galego"

Entón, tanto o presentador como os contertulios habituais da canle comenzaron a ouver coma se lles estivesen esmagando un dedo.

O libro en galego (deixemos de autoenganarnos)

por Francisco Castro no Sermos Galiza:

Xa me coñecedes. E sabedes que en absoluto son un profeta da tristura nin un profesional da queixa. Mais ben todo o contrario e, aínda que moitas veces teña motivos máis que dabondo para o pesimismo, a actitude que adoito asumir é a dun convencido optimismo. A derrota nunca é unha opción. Creo na loita e na nosa capacidade, como grupo social, como cultura, para seguir navegando. Outros, en tempos moitísimo máis difíciles, sacaron adiante este país. Nós témolo máis doado. É difícil. Pero máis o foi para eles.

O galego e a economía

por Francisco Castro no Sermos Galiza:

Botei un día enteiro participando nunhas xornadas profesionais centradas nos novos entornos de traballo nestes tempos complicados que estamos a vivir. Foi todo moi interesante e, coma sempre, aprendín cousas. Porque sempre se aprende escoitando falar a outros e a outras aínda que non sempre se compartan as súas ideas.

Paduanos

por Francisco Castro en Praza Pública:

A min fíxome galegofalante a Universidade. Non o ensino infantil nin a EXB nin o BUP. Foi na Universidade á que cheguei no ano 1984 con todos os meus prexuízos sobre o galego e a súa condición noxenta (“de paduanos” dicía un meu tío). Alí, para a miña sorpresa, a Ciencia falaba en galego. Señores que asinaban libros gordísimos, falábanme nas aulas en galego sempre. Non eran paduanos. Eran sabios, estudosos, científicos, investigadores, que o facían así e sen dar explicacións.

O galego e o curriculum

por Francisco Castro no Sermos Galiza:

Pasamos boa parte da Semana Santa lembrándonos dese hotel ou hostal ou casa rural ou non sei que asturiano, que lle rexeitou a candidatura para un posto de traballo a unha rapaza á que de paso aconsellou que borrase do seu curriculum o dato referido ao seu alto nivel de galego. As redes sociais arderon de carraxe eses días e incluso a prensa escrita galega se ocupou do caso (case que en todos os casos en castelán).

Os García Barros

por Francisco Castro, no Sermos Galiza:

O pasado sábado 16 de novembro participei con moitos outros escritores nun acto na Cidade da Cultura que quixo conmemorar os 25 anos de existencia do Premio de Novela " Manuel García Barros " que, dende 1989 organiza o Concello da Estrada e que dende o 2000 edita Galaxia. Tiven a fortuna de gañalo no 2007 coa miña obra "As palabras da néboa" e para min foi un momento importante o do pasado sábado, abeirados tantos autores a un premio sen o que é imposible entender a literatura galega contemporánea.

Morrer en galego. Vivir en galego

por Francisco Castro en Praza Pública:

Como a vida é así, tocoume hai unha semana a morte da miña nai. Tiven que facerme cargo de toda a loxística asociada ao seu pasamento.

Aquel córner

por Francisco Castro en Praza Pública:

Todos os que vivimos nas cidades, no meu caso, en Vigo, nun entorno urbán e céntrico e que falamos sempre en galego e educamos aos fillos e fillas na lingua propia do país, temos un cento de anécdotas (por dicilo en positivo) arredor deste feito, que nos serven para ilustrar o difícil do noso labor ao tempo que deitar unha lección de sociolingüística frenopática deste país esquizoide no que, como a cantante Ses dicía aí atrás nun concerto, os cativos que falan galego andan tristes porque lles din que son raros. E temos centos de historias para contar. Historias de xente que nos ten preguntado que por que o facemos (falar en galego en Galicia, excentricidade onde as houber), a veciños cun marcadísimo sotaque galego que nos din que non nos entenden cando lles falamos.

A Xunta non quere aos escritor@s galeg@s

por Francisco Castro, no Galicia Confidencial:

O pasado sábado estivemos, os escritores e escritoras de Galicia, xuntos na Coruña para celebrar a Gala das Letras que, cada ano, premia as obras que a xuízo do colectivo literato, foron as mellores do ano anterior. Por vez primeira na historia, e a pesar de ter sido convidados, segundo me confirman dende a directiva da AELG, ningún representante da Xunta acudiu. Estivemos sós. Ninguén do goberno galego quixo acompañarnos. Abandoados.

Rosalía de Castro, os negros, Marta Rivera de la Cruz e Lennon

por Francisco Castro en Praza Pública:

O disparate de traer a Marta Rivera de la Cruz para a celebración da homenaxe a Rosalía de Castro no Día Internacional da Muller Traballadora é de tal magnitude, e algo tan obvio que non se tiña que ter feito (non lin nin unha soa liña en ningún xornal loubando a idea), que non vou nin a pararme medio segundo e dicir o que xa expresei dende o primeiro momento dende os meus perfís nas redes sociais. Deste asunto paso.

Literatura galega invisibilizada

por Francisco Castro en Sermos Galiza:

Hai uns días rematou o Galeúsca, é dicir, ou encontro anual entre representantes das literaturas galega, vasca e catalanas. E máis unha vez, nas conclusións que redactaron os que asistiron, volvemos ler, como cada ano (é como se o tempo non avanzase, como se padecesemos condea eterna e inevitable sen posibilidade de revisión) a denuncia de que son literaturas invisibilizadas, en especial e con toda a contundencia e premeditación, polos grandes medios de comunicación de masas. E un ano máis toca defender o obvio: que non somos invisibles, a literatura galega existe, hai autores e autoras, algúns de gran calidade, escribindo na lingua do país, hai un sistema literario, hai editoriais, hai críticos, premios...e incluso hai lectores e lectoras. E hai todo iso malia, a pesar de, uns medios de comunicación que nos negan, nos fan transparentes ou relegan ao mínimo, conscientes de que somos unha cuota, un mal que teñen que soportar para que lles manteñan a subvención por "usar" (manda truco) o galego nunha determinada e mínima porcentaxe no xornal a cambio de cartos ou para non ter que aturar acusacións sobre a súa falta de compromiso co país e manter así unha certa estela de normalidade. Unha desfeita, en definitiva.

Son un escritor galego

polo náufrago Francisco Castro, en Sermos Galiza:

Son un escritor galego e escribo este artigo nun aparcadoiro, nun descanso entre dúas xuntanzas, roubándolle tempo ao descanso e ao merecido piscolabis, que tan ben me sabe, porque, como tantísima xente que fai cultura en galego, temos que dedicarnos a outras moitas actividades para chegar a fin de mes e poder ir ao Gadis cun mínimo de dignidade.

O músculo máis forte do corpo humano é a lingua

Unha bonita e orixinal declaración, por Francisco Castro, no Sermos Galiza:

Hai unhas semanas chegoume un curioso libro no que atopei ese dato, arrebatador, co que titulo este artigo. Que dos moitos músculos que hai no corpo humano, o máis forte é a lingua. O dato é sorprendente pois un tende a pensar nos bíceps, ou algo así, se pensamos no máis poderoso músculo da nosa anatomía. E se dicimos músculo pois iso, pensamos en chicha da dura, desa que medra a base de esforzo e traballo ximnástico ou mesmo anabolizantes, chegado o caso. Sen embargo é a lingua quen detenta o título máximo da afouteza corporal. A lingua, a saber, esa parte de nós coa que falamos, coa que saboreamos, coa que beixamos, coa que facemos bulra, coa que amamos, coa que damos pracer... a lingua dura puntiaguda frecha estilete branda mol húmida seca longa curta penetrante tímida ou como sexa que sexa a lingual forma e uso...

Os escritores galegos traballamos en territorio inimigo

Francisco Castro, gañador dos premios Blanco Amor e García Barros, está a presentar o seu novo libro "O segredo de Marco Polo", por iso fanlle unha entrevista en Galicia Hoxe. Deixo aquí un anaco, o que ten relación directa co lingua na nosa sociedade, para ampliar a inormación, premer na ligazón ou ir ao seu magnífico blogue.
Como está a afectarlles ós escritores o ambiente xerado na cultura tras o cambio de Goberno, o tema do galego...
Os escritores galegos sempre soubemos que traballamos en territorio inimigo, goberne quen goberne. Xa o sabía Rosalía de Castro, e segue a ser así. É certo que hai situacións políticas máis favorables que outras. E neste momento, socialmente hai unha percepción de conflito, creada por Galicia Bilingüe e os que a apoiaron, ós que a Historia porá no seu sitio. Isto aféctanos no ambiente colectivo pero non na creación. O que me amola é que os galegos ignoren a gran calidade da nosa literatura -e eu non son un exemplo de literatura de gran calidade-. Que non presuman de literatura como o fan dos viños ou das nosas costas. Porque é que temos un problema sen solucionar desde o século XVI, que é que non damos entendido que o galego é a nosa lingua, como o castelán é a lingua dos casteláns ou o francés a dos franceses. E iso ós escritores créanos problemas. Aínda hai quen nos pregunta por que escribimos en galego...

O acento galego

por Francisco Castro, escritor, na Nosa Terra

Nos últimos anos temos asistido –nomeadamente a partir do traballo publicitario de certo supermercado– a un tipo de información que, en teoría, quere sacar peito do feito de que tal ou traloutra cousa sexa galega. Aquí entran dende o que xa deduciron vostedes que me refería ao “vivamos como galegos” ás campañas históricas en plan Galicia Calidade ou as típicas para atraer ao turismo para aquí (ulos non sei cantos millóns de visitantes que ía traer o Xacobeo, por certo?). A mensaxe sempre é a mesma: Galicia mola.
Este tipo de campañas teñen moito que ver con algo que facemos decote, que é, en canto nos deixan, sacar peito para subliñar a galeguidade de calquera asunto (a das Caixas, sen ir máis lonxe). Sexa “o ben que se come en Galicia”, ou “o noso clima privilexiado” ou a produtora de Cela 211 subliñando que a película “é unha produción galega”.
Vale, de acordo, está moi ben.
Non obstante, nunca, aínda nunca, pero nunca, nunca, vin unha soa campaña nin a ninguén defendendo en público o acento galego. As sete vogais. A nosa prosodia singular. Falamos da paisaxe, do clima, dos monumentos, do que sexa, e presumimos sen problema de todo iso. Non obstante, acho que nunca na vida ninguén asumiu a defensa do noso xeito particular de falar e de abrir e pechar vogais. De feito, sabemos que algúns actores e actrices e presentadores/as teñen sido obxecto de presión para “disimular” o seu acento galego (co ben que queda o andalú, arsa, arsa mi niña, ole, ole!, quen quere o acento galego na telemadrícañí?).
Sen dúbida, isto quédanos, coma un remanente do pasado franquista e dos xandasbolas do cine. Así que eu quero, pero xa, que a Xunta organice unha campaña en defensa do acento galego.
Porque se falamos de autoestima e de presumir, tamén precisamos que se coide e celebre e poña en público isto. A lingua é todo. Tamén como a dicimos.