Foi un éxito a manifestación do 17 de maio? Debullemos

por Manuel Mera, no Sermos Galiza:

A manifestación a prol da lingua galega convocada por Queremos Galego ateigou este 17 de maio a Praza da Quintana en Compostela. Pódese considerar unha das marchas que acadou maior asistencia das realizadas até o momento. Serían 25.000 persoas como afirman as organizacións convocantes? Pode que non tantos. Mais non foron moitos menos. En calquera caso, é unha cifra máis axeitada, por achegada á realidade, que a ambigüidade da palabra milleiros que dan moitos medios, que queren sementar no imaxinario colectivo máis a cifra de dous mil que de vinte mil. Non se trata dunha valoración neutra, sabedores de que neste contexto triunfa a hipótese máis conservadora.

Apuntamentos encol da manifestación de Queremos Galego

por Manuel Mera, no Sermos Galiza:

A mobilización do pasado domingo a prol do galego foi un éxito de participación. Foino malia que os medios de comunicación máis importantes silenciaron en boa medida a convocatoria, e cando se viron obrigados a comentala, fixérono dándolle sobre todo a voz á Xunta do PP para desalentar a protesta. Foi acertado que Queremos Galego anunciase a manifestación con moita antelación, para xerar así expectativa e ademais puidese chegar a toda a base social do nacionalismo, que ten un metabolismo moi lento ao carecer de medios de comunicación de masas propios. Mesmo, neste caso, resultou secundario que a consigna e máis o cartaz necesiten dun intérprete para entender cal era o obxectivo da convocatoria.

A lingua que nos dá identidade

por Manuel Mera, en Galicia Hoxe:

Non coincido con aquelas persoas que fan unha análise dramática da situación da lingua galega sen diferenciar o papel antagónico que neste aspecto teñen, por unha banda, os poderes fácticos, e pola outra, as clases populares. É un feito que o galego está en inferioridade de condicións, e que por cada caso que se poda dar de discriminación dos castelán falantes hai centos que se producen contra os que utilizan o galego; a maioría como se fose algo normal. Ficamos nun contexto que impón o castelán nas empresas, nas relacións comerciais, no ámbito relixioso, xudicial e educativo, así como na maioría dos medios de información e na cultura de masas.

Medios e axudas públicas

por Manuel Mera, no Xornal (en cal vai ser?, pois non hai outro):

A desaparición de varios medios de información en lingua galega amosan na práctica, e para alén de calquera especulación que se poida considerar interesada, que o goberno de Feijóo se vai distinguir (entre outras cousas) por exercer a máxima presión sobre a lingua galega e todo aquelo que sexa elemento de diferenciación nacional. Reducir todo a un problema de lectores, menosprezando a rebaixa ou eliminación das axudas públicas, ademais dunha análise simplista, é unha mentira calculada e perversa.

Non se pode ignorar que a lingua galega vén de séculos de marxinación e desvalorización polos grupos de poder. Ninguén pode soster que esta etapa ficou atrás, polo feito de que se normalizara parcialmente seu uso nalgúns ámbitos públicos, xa que como se reflicte a cotío mantéñense os efectos no subconsciente colectivo. Abonda con comprobar como, malia que os estudos din que o galego vende, poucos artigos están rotulados na nosa lingua, e son escasas as empresas que se anuncian en galego. Se asemade temos en consideración que os medios de comunicación se manteñen cos anuncios, resulta evidente que todo contribúe a penalizar aos que utilizan a lingua galega e favorecer aos que empregan o castelán. Daquela, para alén da leria, a redución de achegas públicas neste ámbito axuda a uns e castiga a outros.

Tampouco se pode ignorar que, malia que se predique a igualdade de trato, ademais das axudas públicas directas hainas indirectas a través dos anuncios pagados nos medios. Estas contías son moito máis grandes que as que se publican no Diario Oficial de Galiza. A xunta non xoga limpo neste tema, e favorece sen ningún limite a aqueles que reproducen acriticamente o seu discurso e gaban o seu xeito de axer político... por suposto en castelán. Cando se fala do número de lectores en galego, e se culpa á vítima (a xente do país) do peche dalgún medio, non se teñen en consideración dous feitos fundamentais. O primeiro, que vimos de séculos de marxinación da nosa lingua. O segundo, que isto tivo unha especial incidencia no eido escrito onde, para a maioría social, conviviu durante séculos o galego como idioma falado e a utilización (obrigatoria) do castelán como lingua escrita e do poder no senso máis amplo do termo. Por esta razón a televisión e a radio en galego ten moitos máis seguidores que o emprego na escrita do galego.

En definitiva, do que se trata é de normalizar ou non a utilización da lingua galega. Tendo en conta que o castelán ten grandes axudas e toda a protección do Estado, sería de necios pensar que o galego pode competir en pé de igualdade sen achegas semellantes. Aínda máis, por lóxica, terían que ser maiores as axudas a fin de compensar séculos de inxustiza e opresión. Non facelo así, é puro e duro auto-odio e submisión nalgúns (consecuencia da alienación colonial) e vella actitude imperialista noutros.

Debatendo máis que de lingua

Un novo artigo provocado polo informe de Monteagudo para o IGEA, por Manuel Mera, da CIG, no Xornal:

Non coido que o debate iniciado desde algúns sectores do galeguismo encol do bilingüismo en Galiza sexa unha decisión espontánea nen que se limite só a este tema. Resulta evidente que o que se pretende discutir non é o feito de que unha boa parte do país fala en castelán, nen que esta tendencia medra, senón a caracterización como lingua propia dos galegos e galegas ou non. En poucas palabras, se foi imposta ou adoptada por nós libremente (cuestionando o carácter colonial, dependente). Sen remontarnos á “doma e castración do Reino de Galiza”, ou á negra sombra do franquismo, mesmo hoxe o castelán conta con todos os privilexios do idioma arroupado polo Estado, os grandes grupos económicos e de información, a Igrexa, etcétera, nun contexto de dependencia política, económica e cultural de Galiza.

A pretendida igualdade de elección individual non existe máis que formalmente. O contexto é tan abafante que os cativos decátanse axiña cal é a lingua predominante en todos os ámbitos públicos, malia que o galego é a lingua maioritaria nos máis vellos. A normalización do galego nunca pasou pola súa imposición ás persoas, senón por garantir que todos o entendan e podan falar. Porén, deixar exclusivamente nisto a loita pola igualdade de trato non evita que as persoas (mesmo contra a súa vontade) sexan empurradas a ter que utilizar acotío o castelán, se non hai medidas que garantan un contexto educativo, informativo e empresarial que sexa equitativo.

En fin, argumentos encol da imposición do castelán hainos a moreas. Aínda así, unha parte moi grande da xente nesta nación fala esta lingua e temos que respectar os seus dereitos ¿alguén o nega no nacionalismo galego? Só grupos moi marxinais. Por certo, tamén hainos que coidando que son poucos os atrancos da lingua propia queren facer unha brincadeira, queimando etapas, e pasar a escreber e falar en portugués. É necesaria a aproximación, porén é un proceso social.

Estas posturas non son casuais, os grandes atrancos sempre alentan o derrotismo e o aventureirismo en sectores das forzas que deben vencelos. E ademais estamos nunha conxuntura na que se agudizaron moito as contradicións de clase, con expresión tanto no aumento da explotación nas empresas como entre territorios (ler a teoría da dependencia de Rui Mauro Marini). Economía, cultura, lingua, son unha unidade, polo que conseguir un trato igualitario só é posíbel con xustiza social e soberanía, mediante un Estado propio, sexa a independencia ou nunha confederación (un proceso que pode ser asimétrico avanzando neste contexto en temas como o lingüístico, con medidas de protección e potenciación específicas). Por iso penso que este non é un debate casual, que se estende a máis temas, e que se están escenificando publicamente as diverxencias no identitario, que esperta maior paixón, cunha finalidade política premeditada.

A lingua da maioría dos galegos

por Manuel Mera, do sindicato CIG, no Xornal de Galicia
Máis unha vez conmemórase o Día das Letras Galegas cun claro carácter reivindicativo, de defensa dos signos de identidade nacional de Galiza. Son moitas as ameazas que afogan a normal utilización da nosa lingua, o desenvolvemento da cultura propia, a protección do patrimonio e mesmo o coñecemento da historia do país.

A dependencia secular segue vixente, malia o feito positivo da autonomía, porque as competencias non son exclusivas nin as necesarias e, asemade, porque hai aspectos sociais e económicos que inciden negativamente, como a globalización neoliberal, os avances comunicacionais, a perda de control sobre sectores chaves da economía e a desfeita do mundo rural.

A este escenario difícil temos que engadir, pola súa transcendencia, as medidas regresivas, mesmo negadoras de todo o especificamente galego, desenvolvidas polo Partido Popular desde a Xunta de Galiza e aquelas institucións nas que goberna. Non podemos esquecer asemade que a cultura dominante é a das clases hexemónicas, e a importante entrada de inmigrantes.

Neste contexto, os tradicionais mecanismos de colonización foron substituídos por outros máis indirectos, porén igual de eficaces e alienantes, e para neutralizalos cómpren máis competencias estatutarias, un tecido asociativo moi creativo e amplo, e que as institucións teñan un papel activo. Só así se evitará que a vontade social se torza a cotío, tanto polos grupos con poder económico como polas institucións a todos os niveis. Só deste xeito pódese garantir o respecto pleno á lingua galega (e ao pobo) e a continuidade xeracional do idioma propio do país.

Sendo o galego a lingua da maioría da poboación un atranco importante é que os produtos e comercios só estean rotulados en castelán e que, como outro exemplo, este sexa o idioma dos xornais (agás meritorias excepcións). Dise que son empresas privadas, porén teñen obrigas sociais, como acontece no relativo ás calidades. Con estes procedementos e deixar facer ao mercado (ou sexa ás clases dominantes) impóñense lingua e costumes alleas.

Tampouco axuda nesta tarefa, cómpre dicilo, o discurso dalgúns dirixentes e organizacións do nacionalismo que, para se opoñer á discriminación e descenso do número de galego falantes, predican o desacougo da vítima, pensando trabucadamente que así se acada maior apoio da xente, cando en realidade desalenta os sectores menos concienciados. E, tampouco podemos esquecer que as medidas que se tomen nas institucións responden sempre á correlación de forzas e, en procesos históricos como o noso, como incide a colonización.

O galego é a lingua falada pola maioría da xente, non é un idioma minoritario –isto debe quedar claro sempre!– e a poboación en xeral quere mantelo e utilizalo. Só a discriminación e os atrancos impiden que se convirta na realidade de todos os días.

Lingua e ideoloxía dominante

por Manuel Mera, en Galicia Hoxe.

Non hai dúbidas de que a cultura dominante no mundo, e en cada país, é a das clases hexemónicas neses respectivos ámbitos, entón ¿por que non se ía impoñer tamén este criterio a respecto da lingua? A esta altura non existe razón ningunha para que o noso país se teña que excluír desta análise, xa que non existen, como no pasado, grandes áreas marxinadas das regras de xogo capitalistas. A dedicación dunha parte considerábel da poboación á agricultura de subsistencia é unha fotografía do pasado, que ademais os medios de comunicación de masas axudaron a borrar do imaxinario colectivo, malia que aínda teña vixencia en moitas aldeas e sexa parte da identidade da maioría da xente do país.

Se albiscamos o futuro temos que comprender que, de non existir vontades que o impidan, a lingua galega só será sustentada por aqueles que coidan que Galiza é unha nación e reivindican o dereito á autodeterminación. Neste intre aínda non é así, porque moitos dos dirixentes e simpatizantes de partidos de ámbito estatal naceron e criáronse nunha sociedade illada, galego falante, da que son herdeiros malia que a neguen acotío politicamente. Esta contradición irá desaparecendo a medida que pase o tempo. Isto sábeno os ideólogos da dereita que iniciaron unha enxurrada contra os sinais de identidade da nación galega, aínda que se cadra adiantáronse por prexuízos e soberbia (e a colonización ten resistencias máis fortes das que pensan) e atópanse fronte a sectores que, malia non utilizaren decote a lingua patria, séntense máis achegados daqueles que reivindican o idioma propio e aprecian singularmente a cultura galega.

A lingua, como todo o referente á identidade nacional galega, nesta etapa histórica está unida ao debate político, é dicir: á loita de clases. Fuxir desta realidade é un erro, e todos e cada un dos intentos de afastar o problema lingüístico da confrontación política e social só axudou a debilitar ás clases subordinadas. Nas últimas décadas o recuar do idioma é paralelo á permeabilidade ideolóxica do nacionalismo, e da esquerda en xeral, ás ideas das clases dominantes. Evidentemente non son eivas que se poidan solucionar con criterios organizativos e disciplinarios, aínda que haxa que tomalos, senón que esixen respostas axeitadas na confrontación no eido das ideas, da caracterización da realidade, das propostas organizativas e dos obxectivos tácticos e estratéxicos, e en concreto, a todo o relativo ao que no marxismo se denomina a praxe .

Por sorte unhas veces, e mágoa outras, estamos inseridos nunha realidade máis ampla na que o proceso de globalización neoliberal (e de auxe dos imperialismos, das economías de escada, do pensamento único e das linguas e culturas hexemónicas) está cada día máis cuestionado, tanto porque xorden novas potencias, como porque ademais hai países dependentes nos que se están consolidando vías alternativas (por exemplo o ALBA). O esgotamento do petróleo (dunha enerxía barata) tamén favorece unha visión máis achegada ao territorio. Semella que estamos diante dun punto de inflexión no mundo, aínda que as resistencias sexan moi fortes e podan existir momentos de grandes retrocesos conxunturais e localizados. Aproveitarémolo acaidamente?...