A edición galega á intemperie

 por Manuel Bragado no Nós Diario:

A situación crítica da edición galega, que perdeu nunha década 39,05% da súa facturación, non se explica sen sumar as axudas directas achegadas pola Xunta de Galicia durante ese período, como polo impacto sobre o sector editorial do modelo de (falsa) gratuidade do libro de texto no ensino obrigatorio, mediante préstamo e banco de libros (renovados cada seis anos) e a redución das materias nas que se emprega o galego como lingua vehicular obrigada polo decreto 79/2010 de plurilingüismo. Unha intervención pública que, coma se da aperta do oso se tratase, obrigou a se reconverter a primeira e máis estable das (cativas) industrias culturais galegas.

E para explicalo non se pode esquecer que a lei 17/2006 de 17 de decembro do libro e a lectura de Galicia recoñeceu no preámbulo que o libro e a súa industria precisan axuda. Razón pola que no artigo 2 se recoñece "o carácter estratéxico e prioritario do sector do libro pola súa importancia cultural, social e económica..." e no 7 regúlase o apoio ás editoras, concretado na "existencia dunha liña de axudas anual ou bienal que atenda todos os tipos de edición, que asegure tanto a presenza das novidades editoriais na rede bibliotecaria pública como a existencia dunha oferta suficiente de materiais didácticos naquelas área nas que a lexislación educativa determine que a lingua galega sexa a vehicular da súa aprendizaxe".

Axudas ao libro

Para evitar falsas interpretacións, á hora de analizar as axudas actuais da Xunta de Galicia (consultar o cadro que acompaña o texto), convén seguir a serie dende 2007, cando entrou en vigor a Lei 17/2016 da man do bipartito de Emilio Pérez Touriño e Anxo Quintana. Nese ano a totalidade das axudas ás editoras chegou a 2.554.000 euros, dividas en tres liñas, que se manterían dende entón: a de compra de novidades editoriais impresas (1.300.000 euros) e as de tradución (204.000 euros), xestionadas pola Dirección Xeral de Cultura, e a da edición de materiais didácticos (1.050.000 euros), pola Secretaría Xeral de Política Lingüística. Axudas que representaron entón un 11,61% das vendas do sector, porcentaxe nunca superada. Non contabilizamos as axudas á promoción da lectura e creación literaria, feiras do libro e participación en feiras internacionais, que abordaremos nunha análise futura.

Cos gobernos de Alberto Núñez Feijoo chegaron os recortes, desapiadados e xustificados polo discurso das políticas de consolidación fiscal que, se ben afectaron a todas as administracións, no caso do sector do libro galego nunca tiveron unha volta atrás.

Significativo foi o ano 2010, cando a totalidade das axudas baixaron até os 1.672.267 euros (un 34,5% con respecto a 2007). Aínda que o sería moito máis en 2015, cando quedaron en 510.000 euros (un recorte á brava de 80%), reducíndose a compra de novidades editoriais a 250.000 euros e modificándose o sistema de adxudicación, vinculado á solicitude das bibliotecas públicas nunha plataforma, o que reduciu a diversidade das novidades galegas das coleccións, sobre todo no eido do libro literario de poesía e ensaio, privilexiando o infantil e xuvenil e as coleccións narrativas.

Como é moi significativo que as axudas á edición de libros de texto quedasen reducidas a 170.000 euros (un recorte de 83,8 %), si, leron ben, máis do oitenta por cento, ao que sei non foi allea a posición crítica que adoptamos as editoras no conflito do decreto de plurilingüismo.

Continúan os recortes

Con todo, resulta novo comparar os datos de 2007 cos actuais, cando a Consellaría de Cultura e Lingua anuncia un novo plan de dinamización da lectura, con "cifras millonarias". Secasí a comparativa non pode ser máis clara: continúan os recortes. En 2025, as axudas directas á industria foron de 888.000 euros (un 65,22% menos que en 2007); as compras de novidades de libro impreso, de 200.000 euros (un 84,61% menos); as axudas a materiais didácticos, de 200.000 euros (un 81% menos). Certo é que en 2025 houbo novas partidas: 150.000 euros á edición de audiolibros, 87.500 á mellora de títulos galegos das coleccións de bibliotecas e estimamos que 50.000 euros á adquisición de licenzas de libro electrónico para o programa 'GaliciaLe', iniciado con carácter experimental en 2014, que axudou a consolidar o catálogo literario galego dixital, ben acollido polo lectorado.

Apenas as axudas á tradución mantiveron nestas case dúas décadas a súa dotación, arredor dos 200.000 euros, ao que sabemos habería que imputarlle a inflación. Dubida alguén que os gobernos de Feijoo e Rueda quixeron deixar á intemperie ao sector empresarial do libro galego?