Fogar de Breogán

De Vacas publicou esta versión Whineyhoustiana do noso Himno para contribuir na celebración do Día das Letras deste ano. Quedoulles incluso emocionante.

 

A microtoponimia de Sabucedo

A asociación Pau de Moca, da parroquia estradense de Sabucedo, dentro dun proxecto de recuperación da toponimia menor subvencionado polo Departamento de Cultura da Deputación de Pontevedra, organizou unha charla de difusión e sensibilización da importancia de recuperación e conservación dos topónimos da parroquia. Para iso contaron coa colaboración da Asociación Cultural Vagalumes e no Teleclub de Sabucedo presentaron esta xornada o pasado sábado 20/05/2023. 

O acto foi presentado por Michel Touriño, de Pau de Moca e a charla correu a cargo de Clara Iglesias, de Vagalumes.

En galego sempre

por María Obelleiro en Nós Diario:

 

É 18 de maio e grazas a todas e todos vós, que apoiades mediante as subscricións ou a compra Nós Diario, o galego continúa vivo na portada dun diario en papel. Nesta redacción non nos limitamos a escribir reportaxes sobre "verbas riquiñas na lingua galega" con motivo do Día das Letras Galegas. Non só escribimos "morriña", "vagalume" e "orballo" en galego. Escribimos todas as palabras, pois para nós o idioma propio é a razón de ser.

 

As letras galegas

por María Obelleiro no Nós Diario: 

O 17 de maio de 1963, hai case 60 anos, botaba a andar a conmemoración do Día das Letras Galegas. Unha xornada de reivindicación da lingua e das letras galegas no contexto do franquismo, réxime hostil á pluralidade e diversidade lingüística e que afondou no proceso de imposición do español na Galiza, iniciado -como ben estudou Carlos Callón- coa monarquía dos Reis Católicos a comezos do século XV. Esa substitución do español polo galego adoptou novas formas a partir do século XIX, como parte do proxecto de conformación da identidade española.

 

I don’t want to speak jallejo

por Patricia A. Janeiro en El Diario:

 

Teño un amigo do Morrazo que vive nos Estados Unidos coa muller turco-alemá e mais o fillo americano. Parece o comezo dun chiste ou a biografía de Noam Chomsky, mais é así. Cando naceu o rapaz, falábanlle turco e galego na casa, pero en canto se escolarizou, o inglés pasou a ser a lingua dominante e as linguas maternas fóronselle exotizando. A última vez que viñeron de visita, ante a insistencia do pai de que o rapaz falase galego coa familia e as amizades de aquí, el engurraba o fuciño como bo pre-adolescente (esa linguaxe si que é universal) e retrucaba no seu inglés de Massachusetts: “but daddy, I don’t want to speak jallejo!” A min a mestura natural dos dous idiomas, isoglosas incluídas, lembroume á avoa Virtudes de Xesús Fraga e os seus exabruptos galegos no medio dos xardíns de Kensington. 
O meu fillo ten seis anos e aínda non domina o inglés como para dicirme “I don’t want to speak galego” pero xa hai anos que ten perfeccionada a diglosia. Fala castelán con calquera que se achegue e lle fale en castelán, sexa familiar ou alleo. Díxome un compañeiro profe de galego que en realidade iso que fan os nosos nenos non é máis ca unha vantaxe evolutiva, adaptan o seu idioma á contorna para asegurarse de que os entenden. O problema é a contorna, que cada vez lles dá menos motivo para falaren galego. Díxome o mesmo profe que os catro piares da transmisión lingüística na infancia son a familia, a escola, as amizades e os medios. Cando un deles falla, cambalea o arraigo. Pensen no acceso que teñen as súas crianzas a programación infantil en galego, por exemplo. Cando falla máis dun piar, crébase a transmisión. Agora fagan contas de cantas persoas ao seu redor son monolingües en castelán, ou cambian ao castelán cando falan coa rapazada. 
Noutro dos piares estase a extender unha nova forma de aniquilación lingüística: falar coa parella en galego e cos fillos en inglés, ou algo parecido. Pais que, sentados nos bancos do parque, lles berran instrucións aos seus fillos en perfecto inglés heptavocálico, como quen lle di “plas” a un can, pensando que o can se deita porque entende o alemán. 
A min tamén me suxeriron algunnha vez falarlle en inglés ao meu fillo e deixarlle a transmisión xeracional ao seu pai. Coñezo parellas galegas que fan iso: o proxenitor profesor fálalle en inglés ao neno, desta vez coas súas vinte vogais e o seu sotaque da BBC, e co galego xa se apaña o outro pai. No nome dunha suposta vantaxe lingüística que non é tal estamos a arredar as nosas crianzas da súa lingua materna, unha creba interxeracional que non ten volta atrás. 
Para quen non se fíe moito do que me conta o meu compañeiro profe de galego, que como é profe de galego a ben seguro que é do Bloque como mínimo, ou se non da Mesa esa, recomendo a consulta dos estudios de monitorización da educación no mundo que periodicamente levan a cabo a UNESCO e UNICEF. Ambos organismos conclúen que aprender a falar na lingua materna é fundamental para o desenvolvemento cognitivo e que favorece a aprendizaxe doutras linguas. Quen llo ía dicir ao papá que lle berra á nena no parque para que “bi kerful wit de dog”, eh? Como sospeitar que unha das chaves para facilitar a aprendizaxe de linguas é non perder a lingua propia?

 

Da outra pata, a da escola, non vou falar moito porque leva abaneando desde que Feijóo derrogou o decreto 124/2007 de promoción do galego na escola, a herencia que máis lle molestaba do bipartito, por riba mesmo dos Audis e das cadeiras tapizadas do despacho. Se hai que lle facer caso á RAG, na escola é onde temos que dar agora mesmo a batalla polo galego, aínda que a terminoloxía bélica non nos fai moito favor. Como acontece cando falas doutro tipo de dereitos, a cultura dominante instálase na condescendencia: as do galego estades sempre enfadadas, se lle obrigas ao neno a falar galego vaiche cambiar ao castelán… e todo o ronsel de tópicos despreocupados que se pode permitir quen non ve esmorecer a súa lingua. Despois de todo, os idiomas reprodúcense de forma espontánea e natural, porque as falantes queren, e non hai decretos que os freen ou os impulsen, non si?

 

Se non podemos loitar, nin impoñer, nin preocuparnos, só nos queda a retranca. Voume ir preparando para a manifestación deste mércores en Santiago (ás 12 na Alameda, por se quedan dúbidas) e para refocile do noso ex-presidente e o seu (galicia)bilingüe sucesor, levarei unha pancarta ben grande que, citando a Virtudes, unha grande das nosas letras, só dirá: “fuckin’ merda”.

 

A lingua como síntoma

por Francisco Rodríguez no Nós Diario:

Hai un denominador común que atinxe todas as linguas que non son a española, a oficial de obrigado cumprimento. Con efecto, todas elas son obxecto de ataque, desde os poderes fácticos do Estado e desde a legalidade que as marxina, facendo inviábel a súa verdadeira oficialidade. Sen dúbida, esta hostilidade non ten nin o mesmo calado nin os mesmos efectos en todos os casos, porque tampouco teñen a mesma actitude os respectivos gobernos autonómicos verbo da lingua propia. Non só desenvolven unha legalidade diferente, senón que reaxen tamén de forma distinta fronte á hostilidade dos anteditos poderes e dos sectores sociais que, encirrados na súa españolidade, militan a prol de o español ser a única lingua con dereitos e deberes, tamén nas nacións do Estado español que teñen linguas de seu. Resúltalles inconcibíbel que un galegofalante goce en Compostela dos mesmos dereitos lingüísticos que un españolfalante en Sevilla ou Madrid. Ven nos procesos de normalización das outras linguas nos seus respectivos territorios unha actitude desafiante, que atenta contra a debida subordinación, garantía da unidade estabelecida. Non é de estrañar, pois, que, após corenta anos de suposta cooficialidade co español nos seus territorios, o galego, o catalán e o euskara teñan problemas de transmisión xeracional, de plenitude de usos, de discriminación e acoso dos seus falantes, para avanzar socialmente con contundencia e de forma irreversíbel. Porén, nos casos catalán e vasco, mellorou o seu coñecemento e uso social, no cuantitativo e cualitativo, dos seus idiomas, verbo dos anos finais do franquismo. No caso do galego, a falta de transmisión xeracional, o retroceso de usos orais, en ambientes sociais e zonas onde era dominante, desde entón, e de forma acelerada nos últimos quince anos, foron pavorosas. Velaí como o idioma non oficial con maior vitalidade coloquial en 1970 pasou a ser o que máis síntomas de retroceso e deterioro social manifesta respecto do punto de partida, malia o seu acceso marxinal a novas funcións cualitativas. A política lingüística da Xunta, nestes últimos anos, colaborou eficazmente para a enxurrada españolizadora avanzar de forma galopante. Lembremos como marcou a sociedade a denuncia de que o galego se impuña. Esta macabra e tráxica impostura abriu as portas, non á discriminación nunca desaparecida, senón á total anulación da concepción de o galego ser un idioma con dereitos para os seus usuarios, e por tanto, con deberes para as administracións públicas, así como a redución xeneralizada como lingua vehicular no ensino. Sacralizouse a subordinación que conduce á desaparición.

 

Sei falar en galego, pero non grazas á escola

 Cartel reivindicativo na manifestación de Queremos Galego celebrada onte en Santiago de Compostela

Bilingüismo sen corazón

por Marta Dacosta no Nós Diario:

Di a proposta non de lei presentada polo PP no Parlamento este martes pasado que "parece chegado o momento de acabar definitivamente coas confrontacións políticas en relación con este asunto (fala dos ataques ao Decreto de Plurilingüismo) e reafirmar o modelo de equilibrio lingüístico entre galego e castelán, xunto coa aprendizaxe de linguas estranxeiras no sistema educativo de Galicia".

 

Sabias que...?

A Asociaciación Cultural Vagalumes elaborou unha serie de vídeos que está difundindo polas redes sociais co fin de invitarnos a asistir ás manifestacións do 17 de maio lconvocadas pola plataforma Queremos Galego!

O leitmotiv da campaña é "Sabías que...?" Paga a pena saber se sabemos algunhas das mais importantes discriminacións que sofre a lingua de noso

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. pic.twitter.com/hzXL7s9x0M

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

  

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. pic.twitter.com/QTLmb2aq17

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. pic.twitter.com/Z9tdI0yD8Q

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. pic.twitter.com/eUNMnfMUOg

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. pic.twitter.com/eUNMnfMUOg

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz. @QueremosGalego @amesanl #17deMaio #LetrasGalegas pic.twitter.com/2Jw95qtG3k

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

 

Mobilízate pola lingua este 17 de maio ás 12h na Coruña, Compostela, Vigo, Pontevedra, Lugo, Ourense, Ferrol, Monforte ou Foz.@QueremosGalego@amesanl#17deMaio #LetrasGalegas pic.twitter.com/GxjVRmajdJ

— Vagalumes Tabeirós Terra de Montes (@TabeirosMontes) May 12, 2023

O Laboratorio de Apoderamento Lingüístico

 O Laboratorio de Apoderamento Lingüístico, premiado na edición 2023 da Primavera das Letras da CTNL, é un proxecto piloto de dinamización do uso da lingua e de xestión do conflito lingüístico, promovido pola cooperativa Rexenerando. 

O laboratorio integra metodoloxías de innovación social para a sensibilización sobre a diversiade lingüística e a abordaxe do conflito lingüístico coa finalidade última de activar unha rede de mozas e mozos comprometidos coa lingua, que actúen como axentes de mediación no conflito lingüístico e activación de falantes entre iguais. A primeira edición desenvolveuse en Ferrolterra, coa participación de catro centros de ensino da comarca.

A dobraxe en galego, un modelo de normalización

Documental sobre a dobraxe de películas e series de televisión en Galicia que nos guía por sesións de dobraxe en estudios galegos e entrevistas a profesionais do sector. 

O traballo preséntase como unha ferramenta didáctica e normalizadora, válida para todos os públicos e que, ademais de reivindicar os audiovisuais en galego, pon en valor a industria e fomenta a canteira da dobraxe entre as novas xeracións. Iniciativa realizada por RECREA FILMS

O tempo xa vén feito

Do ENDL e a Biblioteca do IES nº1 da Estrada chéganos este traballo realizado por Pedro Souto Riveira, Brais Tato Mejuto e Noemi Darriba Botana (3º ESO). A súa realización fíxose seguindo o modelo do programa #DígochoEu (TVG). Elaborado con imaxes propias e mais dos programas de edición Movavi e Canva.

Francisco Fernández del Riego, o que nunca se rendeu

Esta serie documental de seis episodios sobre o intelectual ao que a Real Academia Galega lle dedica o Día das Letras Galegas 2023, producida pola propia e institución e realizada pola produtora Miramemira co apoio económico da Xunta de Galicia e o Ministerio de Ciencia e Innovación. 

A narración avanza ao longo das seis entregas coas lembranzas de persoas que coñeceron e estudaron a figura de don Paco, e tamén coa vivencia de autoras e autores das novas xeracións da conmemoración do Día das Letras Galegas que o propio Del Riego propuxo crear no seo da RAG en 1963, cando se celebrou por primeira vez cadrando co centenario da publicación dos Cantares gallegos de Rosalía de Castro. Son Malores Villanueva, Manuel Román, Ramón Nicolás, María Xosé Queizán, César Cunqueiro, Xesús Alonso Montero, Henrique Monteagudo, Ramón Villares, Fina Casalderrey, Margarita Ledo, Camiño Noia, Rosa Aneiros, Francisco Castro, Xosé Manuel Soutullo, Dolores Vilavedra, Patricia Arias Chachero, Antón Santamarina e Víctor F. Freixanes; e mais Ismael Ramos, Rosalía Fernández Rial, Tamara Andrés, Cándido Paniagua e Ledicia Costas. 

Tamén participan na serie alumnos e alumnas do CEIP Juan Rey, a escola de infantil e primaria de Lourenzá; e mais o músico do Valadouro Nuno Pico, coñecido como Grande Amore, e o escritor Bernardo Penabade, encargados das voces en "off" de don Paco nos anos de mocidade e madureza, respectivamente. A música da serie foi creada por Álvaro Trillo, que recorreu á percusión inspirándose no propio carácter de don Paco.

O trauma franquista e a memoria da lingua

No vídeo podemos achegarnos a algunhas ás ideas que tranmitiu Carlos Callón na súa participación das IV Xornadas Contra a Impunidade Franquista que se celebraron os días 11 e 12 de novembro do 2022.

A reflexión sobre a lingua na sociedade: alén dun contido curricular, unha necesidade estratéxica. Propostas para a docencia

A Deputación de Pontevedra, a través do seu departamento de Lingua, e a Universidade de Vigo, a través da súa Área de Normalización Lingüística, lanzan unha guía dirixida a impulsar unha reflexión crítica entre a mocidade respecto da situación social do galego. Este documento ten as súas raíces na Xornada "Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria" (sesión da mañá, sesión da tarde
) desenvolvido o pasado mes de novembro. 

A reflexión sobre a lingua na sociedade: alén dun contido curricular, unha necesidade estratéxica by kiarqu2458 on Scribd

Xornada "Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria". Sesión de tarde

Pola tarde, a xornada Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria celebrada o 16/11/22, tivo o seu acto de apertura, coa participación da deputada provincial de Lingua, María Ortega, quen subliñou que a escola, tanto primaria coma secundaria, é "o alicerce do futuro do idioma", xa que é a poboación máis nova a que "vai facer que a lingua se manteña, permaneza viva e se asente máis do que está". Para Ortega é fundamental unha revisión fonda da actual política educativa verbo da lingua galega nos centros públicos e privados e desenvolver iniciativas para potenciar o uso do galego tamén fóra das aulas. Salientou que non se pode aceptar a situación actual, que conduce na práctica a un abandono progresivo do galego, e subliñou que o corpo docente da lingua galega é fundamental para a promoción da lingua na mocidade. Nese sentido, deu os parabéns a todas as profesoras e profesores involucrados no estudo da UVigo, porque “a pesar de ser minoría”, permiten avanzar no ensino do idioma, sacar conclusións, tomar decisións e chegar a solucións que muden a situación actual. Tras este acto, a xornada continúa con tres novas mesas, centradas no ensino-aprendizaxe sociolinguístico no ensino obrigatorio desde distintas perspectivas, tomando como punto de partida os datos obtidos nas entrevistas realizadas a unha trintena de docentes no marco deste proxecto. 

Doce profesores e profesoras de instituto (representantes dos IES Salvaterra do Miño, IES Fonmiñá, IES Terra de Turonio, IES Alexandre Bóveda, IES Pedro Floriani, IES San Paio, IES Chapela, IES Coruxo, ES Monte Carrasco, IES Johan Carballeira, IES Castelao, e IES de Poio) interviron ao longo da tarde nas tres mesas de debate que completan unha xornada que pode seguirse de xeito virtual e que foron moderadas por Ramallo e os tamén investigadores da UVigo Xabier Benavides e Luís López Alonso. 

 Na mesa titulada "situación e problematización desde o ensino" participaron

• Esther Álvarez Fernández (IES Salvaterra do Miño) 
• María Mercedes Torres Hermida (IES Fonmiñá) 
• Marta Dacosta Alonso (IES Terra de Turonio) 
• Patricia Lamoso Ferreira (IES Alexandre Bóveda) 
• Modera: Fernando Ramallo (Universidade de Vigo) 

Na mesa titulada "A praxe (e o ensino da) sociolingüistica na materia Lingua galega e literatura" participaron:

• Andrea Expósito Loureiro (IES Pedro Floriani) 
• Eva García Rei (IES San Paio) 
• Tamara Rial Montes (IES Chapela) 
• Xosé Ramón Alonso Priegue (IES Coruxo) 
• Modera: Xabier Benavides da Vila (Universidade de Vigo)

Xornada "Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria". Sesión de mañá

O xoves 17/11/22 celebrouse a xornada Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria, organizada pola Universidade de Vigo e a Deputación de Pontevedra. Os actis desenvolvéronse en sesións de mañá e tarde.  

O primeiro bloque está deseñado para debater ao redor da sociolingüística predominante na docencia e a investigación universitarias ademais de para profundar nas posibilidades, debilidades e fortalezas do ensino-aprendizaxe sociolingüístico das e dos futuros docentes de lingua galega. En resumo, trátase de sacar conclusións a partir dunha pregunta chave: Como as universidades galegas están a formar nos saberes sociolingüísticos hogano? Participarán Bieito Silva Valdivia da USC e Xosé Henrique Costas González da Uvigo baixo a moderación de Fernando Ramallo (UVigo).

É túa, pásaa

 

Vídeo musical da campaña de Alingua "É túa. Pásaa!, o lema da campaña da asociaciación no ano 2023,  Esa expresión xa comezou a colocarse nas fachadas dalgúns edificios municipais e continuará facéndose popular como retrouso do tema musical da campaña. Trátase dunha creación orixinal de Fátima Pego, recoñecida cantante e comunicadora, e Grande Amore.

"Non son paleta [por falar galego], seralo ti"

Segunda situación do programa da TVG, "Xente marabillosa"

Nesta ocasión a actriz María Mera protagoniza a situación de cámara oculta. Destaco dúas frases dela:

"o galego é o que me dá de comer" e "intento educar ás miñas fillas en galego,  QUE É MOI DIFÍCIL"    

"¡No queremos que aquí se hable en gallego!"

Primeiro vídeo do progerama de cámara oculta "Xente marabillosa".

Neste caso fórzase unha situación de imposición lingüística nunha tenda na que dúas clientas se posicionan contra a discriminación que está a sufrir a empregada dunha tenda.