Onomástica (III)

por Xosé Ramón López Boullón, no Galicia Hoxe:

Estes días o Concello de Santiago de Compostela está a presentar o xogo didáctico Atopando Compostela, un xogo de mesa sobre a toponimia do concello, para entreterse e aprender coa toponimia, promovido pola Concellaría de Normalización Lingüística do Concello de Santiago e creado por Etnoga, Patrimonio Cultural, empresa de servizos de xestión integral, co asesoramento e a elaboración dos contidos deste enredo de preguntas e probas por parte da Asociación Galega de Onomástica.

Un dos aspectos importantes ao que hai que referirse constantemente e en cada oportunidadde que se teña é que a transformación demográfica e a progresiva desaparición dos modos de vida tradicionais ameazan gravemente a conservación deste patrimonio inmaterial.

A perda de toponimia tanto no medio rural coma no urbano é preocupante. Boa parte dos topónimos menores só teñen vida na fala ou na memoria de persoas de idade, e con cada persoa que morre ou que abandona a súa actividade desaparecen moitos nomes de lugar.

No ano 2001 a Real Academia Galega, nun informe dirixido ao Goberno e ao Parlamento de Galicia, alertaba sobre este feito, nun diagnóstico que sinalaba que o abandono da actividade agraria, o xigantesco proceso de urbanización e diversas intervencións como obras públicas ou concentracións parcelarias poñen en perigo de desaparición irreversible unha gran parte deste tesouro. Nese informe pedíase unha acción institucional intensa que salvase este tesouro. Falábase dunha emerxencia. Precisábase dun proxecto máis ambicioso que permitise salvar canto antes a microtoponimia antes de a perder para sempre.

Un dos obxectivos deste xogo, amais de ampliar e precisar o coñecemento sobre a toponimia en xeral e os topónimos de Santiago de Compostela en particular, é valorar os nomes de lugar como elementos de singular importancia no patrimonio cultural que hai que protexer e conservar como calquera outra creación humana que sobrevive no tempo atravesando as xeracións e os séculos, segundo palabras de Gonzalo Navaza, presidente da Asociación Galega de Onomástica; porque os topónimos humanizan o medio físico dotándoo de memoria compartida, de tradición, de cultura. Necesítase unha maior sensibilización cara a este patrimonio e precisamos dunha lei como a canadense. Unha lei que recolla, cando menos, as recomendacións que Nacións Unidas elaborou en 2004 e que tipifique polo miúdo calquera aspecto que permita a conservación da nosa toponimia e da nosa antroponimia.

Galicia posúe un valioso patrimonio toponímico tanto en número como en variedade e antigüidade. Hai que frear o abuso de nomes honoríficos e conmemorativos nas vías urbanas, de nomes que non significan nada na zona na que se impoñen, nas novas áreas urbanas, nas novas urbanizacións, nos polígonos industriais e que deixan soterrados, esquecidos, moitos nomes que poderían conservarse e seguir identificando os novos espazos no canto de levar nomes monotemáticos, tales como o de capitais europeas, en Fontiñas, de sabios científicos, no Polígono do Tambre ou de árbores sen máis como é o caso da urbanización dos Tilos ou do Polígono do Milladoiro, próximos a Santiago..

Golpe á lingua

Non me gusta deste vídeo o excesivo protagonismo que se lle dá á zunia, porén a primeira parte é de visión obrigada xa que nos lembra as orixes da ofensiva para ilegalizar a nosa lingua. Para ter sempre  presente.

`Unha lingua non se falará se non se coñece e non se ensina a amala como algo natural'

Manuel Vidal Villaverde entrevista á estradense Antía Otero, escritora e actriz; a entrevista completa, aquí.

Idioma, cuestións lingüísticas. O noso idioma, Antia, para non botar a perdelo, entre políticos profisionais e lingüistas “acelerados”, alcumaron pseudoadxectivos que van dende o harmónico, natural, restitutivo, e outros que agora non me veñen á cabeza. O trilingüismo proposto polo goberno do PP, téñoo por un aténtico disparate, un despropósito, sempre “dentro do contexto” que se propón. O bilingüismo galego-español; español-galego, dadas as circunstancias históricas que deberían de saber ben os diletantes ou aprendices de sociolingüistica é hoxe en día imposíbel. Só a inmersión lingüística e a discriminación positiva a favor do galego ata acadar unha máis que hipotética correlación de forzas ou equilibrio, sería –polo menos para min, o normal-. Ollo que non falo de opcións persoais! O que ti e máis eu falemos outros idiomas ademais do galego, portugués e castelán, non significa absolutamente nada verbo desta miña exposición. O sorprente “bilingüismo restitutivo” que propón o compañeiro Henrique  Monteagudo, é algo que eu respectosamente non acredito, en cuxo texto atopo graves contradicións nos termos que un dende logo non asume, e por suposto non acepta. Cal é, xa que logo, Antía, a túa reflexión a propósito desta miña non curta introdución?
Para comezar, colocar os adxetivos: harmónico, restitutivo ou (o que é resulta aínda máis insultante ) natural...a un feito que realmente está creado, milimetrado e consensuado para relegar o galego baixo o termo bilingüismo ao terreo etnolóxico, é querer facernos pasar por parvos. É obvio que unha lingua non se falará se non se coñece e se non se ensina a amala como algo natural (e agora eu si emprego o de natural ) e iso dada a situación, non é posible sen ter en conta unha discriminación positiva a favor do galego. Eu nacín no 82 e sei que a miña xeración puido desenvolverse con máis (ou menos!) naturalidade en galego, pois foi no 83 cando se acordou a Lei de normalización que se actualizou e aprobou por unanimidade no 2004 co Plan xeral de normalización...  Pero igual que vivín esa realidade tamén coñezo que no 83, antes de se acordar dita lei, na Estrada (a vila onde medrei) houbo mobilizacións en apoio a un mestre e unha mestra aos que querían sancionar por impartir as aulas en galego. E pregunto: Estamos lonxe de que iso volva ocorrer?... Ás veces penso que se os que nos gobernan (azuzados polos que os gobernan a eles), seguen a pensar que, polo simple feito de ocupar un cargo, poden esnaquizar o camiño que con esforzo e compromiso outros e outras foron abrindo, o dano será.... (tan grande que me custa pensalo)

En defensa da LNL

Impecable artigo de Manuel Bragado no Faro de Vigo encol da vacina á zunia que nos invade. Acompaño a ligazón para asinar a Carta Aberta de ProLingua.

“A secular e florecente vella lingua dos galegos está sometida desde hai séculos, e especialmente hoxe en día, a un proceso de progresiva degradación e esmorecemento que ameaza a súa propia supervivencia precisamente na súa terra de nacemento, consecuencia dun longo proceso histórico. (…) A actual situación da lingua dos galegos é problemática e incerta. A coexistencia dos dous idiomas, galego e castelán, só legalmente cooficiais a partir da aprobación do Estatuto de Autonomía, é conflitiva e asimétrica, e agocha unha pugna desigual onde o galego sofre unha profunda subordinación. (…) As actuais relacións asimétricas entre o galego e o castelán esixen, en aplicación do espírito e a letra do artigo 5º do Estatuto de Autonomía, que o galego teña un apoio proporcionado ao grao de subordinación que actualmente sofre a fin de que no futuro o seu uso normalizado e pleno faga innecesaria toda medida tutelar.”

Esta escolma de tres textos sobre a situación da lingua dos galegos forma parte da exposición de motivos da “Proposición de lei de normalización lingüística en Galicia” presentada en 1981 polo deputado vigués de Esquerda Galega Camilo Nogueira. Tres textos que non perderon actualidade nin vixencia e que no marco do recoñecemento que o daquela recente Estatuto de Autonomía, tamén de 1981, viña de facer do galego como lingua propia de Galicia, abriron no Parlamento galego un proceso de debate xeneroso entre os seus grupos que levou dous anos despois a aprobación por unanimidade (AP, UCD, PSOE, PCG e EG) da Lei de normalización lingüística (Lei 3/1983, de 15 de xuño). Un fito senlleiro para a historia da nosa lingua co que se propoñía conseguir mudar a súa deriva histórica e a súa postración social. Un importante consenso político que, dende aquela, permitiu forxar os alicerces sobre os que se desenvolverían o “pacto”, “acordo” ou “consenso” (tanto nos ten a palabra escollida) arredor das políticas lingüísticas e de fomento do emprego do galego acometidas polos diversos gobernos, tanto os presididos polos populares, como aqueloutros de coalición de socialistas, galeguistas e nacionalistas.

Un “acordo” ou “consenso” –que dende entón non fora cuestionado nunca polos seus asinantes, deica a virada actual asumida polo Partido Popular de Galicia presidido por Alberto Núñez Feijóo– baseado en catro principios de acción positiva asumidos amplamente pola sociedade galega como eixos da súa convivencia lingüística. Primeiro, a cooficialidade de ambas as dúas linguas, o que supón procurar a súa igualdade xurídica real e desenvolver idéntica competencia nas dúas linguas do conxunto da cidadanía. Segundo, o carácter do galego “como lingua propia de Galicia”, o que a recoñece como sinal identitario e patrimonio principal do país. Terceiro, a necesidade de políticas de promoción do galego –necesarias por atoparse o noso idioma nunha situación de partida de clara desigualdade con respecto ao castelán– para garantir a súa presenza social en todos os ámbitos sociais, con especial atención aos da administración, o ensino e os medios de comunicación. E cuarto, o respecto ao principio de individualidade, que supón que cada cidadán utilice a lingua da súa preferencia nas súas comunicacións non institucionalizadas.

A Lei de Normalización Lingüística permitiu, pois, chantar os alicerces dun “acordo” histórico –non sempre executado polos diversos gobernos coa mesma convicción e entusiasmo– actualizado en 2004, e consensuado tamén en sede parlamentaria por PPdeG, PSdeG-PSOE e BNG, no “Plan Xeral de Normalización Lingüística”. Unha excelente actualización do consenso, esfarelada polo actual Goberno tras a aprobación unilateral do “Decreto de plurilingüismo” (2010) e da “Lei de  convivencia e participación” (2011), medidas coas que os populares pretenden contentar a aqueles sectores negacionistas que non queren ter contacto ningún coa lingua galega.

Tras as declaracións dalgúns candidatos populares sobre a posibilidade de mudar os topónimos dalgunhas poboacións –o artigo 10º da LNL establece que a súa única forma será a galega–, é oportunísima a iniciativa da plataforma apartidaria Prolingua (www.prolinguagalega.org) que solicita ao presidente da Xunta o seu compromiso público de non promover nin acometer ningunha reforma da Lei de normalización lingüística que non se produza co mesmo consenso e unanimidade coa que a Lei foi aprobada no seu día. Unha modificación unilateral da LNL, como a que enuncian algúns candidatos populares, suporía un abuso de poder inadmisible, dada a escasa lexitimidade democrática e moral que se contén no feito de modificar por maioría simple o que se adoptou por unanimidade en 1983. O futuro da lingua de todos os galegos, un patrimonio da humanidade ao noso coidado, non pode ser comprometido por unha presada de votos.

Coruño contra galego

Para explicar de onde procede e ao que responde a zunia das cidades creo que nada mellor que o monólogo que lle acabo de roubar a Xano Cebreiro do seu blogue. Quico Cadaval ilustra moi ben que o cerne das actitudes galegofóbicas responde a unha educación nunha identidade pailán, polo que é fundamental facer xusto o contrario do que nos indican os gobernanes da Xunta para identificar e atallar o problema. Cómpre facer ver a estulticie que se esconde detrás das actitudes galegofóbicas, velaquí vai unha dose.



E este discurso pode aplicarse a todas as cidades e vilas que un queira

Carta aberta de ProLingua ao Presidente da Xunta

Tal e como anunciaran, vai a carta de ProLingua a Feijóo:

Señor Presidente:

Os asinantes, compoñentes da Cerna de ProLingua e en representación dos máis de dous mil membros desta plataforma apartidaria e plural, integrada por persoas de moi diversa ideoloxía e profesión, mais especialmente como galegas e galegos que desexan preservar para as xeracións futuras a nosa milenaria lingua propia, e preocupados polas declaracións que determinados candidatos das próximas eleccións municipais e sinalados dirixentes do Partido Popular de Galicia fixeron, dirixímonos a vostede para lle expoñer as nosas inquietudes sobre dunha hipotética, pero non descartada, reforma da actual Lei de Normalización Lingüística (Lei 3/1983) no sentido de diminuír as esixencias que a citada lei contén no sentido da protección da lingua galega.

De se producir tal feito, e de sufrir a nosa lingua un novo decaemento da súa situación legal, queremos lembrarlle que iso significaría

a) Que o Partido Popular de Galicia rompería de forma unilateral o consenso acadado para a promulgación da LNL en 1983.

b) Un abuso de poder dada a escasa lexitimidade democrática que se contén no feito de modificar por maioría simple o que se adoptou por unanimidade.

c) Unha actuación contraria ao espírito da Constitución Española (Art. 3.3), do Estatuto de Autonomía de Galicia (Art. 5.3) e da Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias (BOE, nº 222 do 15/9/2001), que instan, todos eles, á defensa e promoción da lingua propia de Galicia.

d) Unha constatación pública e evidente da actitude de belixerancia contra o galego que mantén o partido que sostén o goberno de Galicia.

Por todo isto, rogámoslle a vostede que, consonte coa oferta de pacto pola lingua que manifestou no Courel o Día das Letras Galegas do pasado ano, se comprometa publicamente a non promover nin acometer ningunha reforma da LNL que non se produza co mesmo consenso e unanimidade con que a Lei 3/1983 foi aprobada no seu día.

Galicia, 9 de abril de 2011

Se desexas apoiar esta iniciativa, asina a petición online.

P.S.: + información 

Losada contra Cerviño

Nunha actuación que o honra, Francisco Cerviño, portavoz de Lingua do Grupo Parlamentario Socialista, vén de criticar que a Consellería de Educación, para establecer os criterios de ordenación alfabética dos apelidos do alumnado galego, indique como referente á Real Academia Española no canto da Real Academia Galega. Esta actitude indica preocupación e defensa da lingua minorizada, da nosa lingua.
 Cerviño remexeu entre papeis de lectura pesada, documentos de linguaxe administrativa,  e, por estar instalado na defensa do galego,  nunha circular da Dirección Xeral de Centros e Recursos Humanos atopou unha evidencia do que todos sabemos: que a lingua que defende a Xunta que nos goberna é o español.
Pola contra, a web que promove a candidatura á alcaldía da Coruña do candidato socialista Javier Losada, é unha páxina exclusivamente en castelán. Tamén en castelán, exclusivamente, están todos os demais recursos que se ligan desde ela: as novas doTuenti e do Facebook, os títulos das fotos do Flick e os vídeos do You Tube. O lema que identifica esta serie de recurso é 'Una Gran Coruña". Efectivamente, Una, Grande, ...e Libre de galego. Non creo que esta aposta de Javier Losada sexa máis lesiva para o galego que a circular denunciada por Cerviño.

Estaría ben que nos explicaran cal é a política lingüística do PSdeG-PSOE, se a de Cerviño ou a de Losada, pois non se pode estar dando misa e repenicando a un tempo.

O xogo das cadeiras

Manifesto pola entrada das Mulleres na RAG, do blogue 'O xogo das cadeiras'

As mulleres sostemos a metade do ceo. (…). É hora de deixar de agardar”. Xohana Torres.

“Ver Xuntas, ver cada unha o que a outra non pode ver porque cada unha ocupa[ba] un lugar diferente, pero saber que nos xuntamos nese cuarto para mirar o mesmo, para trenzar un espazo común”. Margarida Ledo

“dunha banda a muller como axente de importancia capital na transmisión da lingua tradicional (…), doutra a muller como axente difusor do cambio”. Rosario Álvarez

“Imos de nai a nai pola liña da vida”. Luz Pozo

Catro mulleres, catro cadeiras, catro palabras. Demasiadas poucas para soster a metade do ceo, para trenzar un espazo común, para transmitir e cambiar a lingua, para ir de nai a nai pola liña da vida. As fortes voces das poetas, das narradoras, das lexicógrafas, dramaturgas, estudosas da literatura, transformadoras da linguaxe e polo tanto da vida en xeral quedan empequenecidas no absurdo xogo das cadeiras polo cal a Real Academia Galega nos reduce á insignificancia.

Dende a fundación da Real Academia Galega as mulleres levamos xogando sen cesar a aquel vello xogo infantil das cadeiras. Sempre somos nosoutras as que quedamos sen asento. Corremos máis ca ninguén, temos méritos, valores, as mans desgastadas de tecer redes, os lombos fartos de cargar con moito máis ca a metade do ceo cada día. E, malia a isto, seguimos quedando sen cadeira.

Resulta indigno mesmo ter que sequera argumentar o inxusto e innobre desta situación. Nestas alturas da nosa historia non abondan as cadeiras todas da Rúa Tabernas para dar acubillo ás mulleres de tantas xeracións que teñen méritos máis que sobrados para ocupar o seu posto. As nosas voces diversas deben de ser escoitadas, as nosas voces transformadoras e críticas, aló onde a lingua se decide, aló onde se debate a súa supervivencia que é tamén nosa. Non queremos ficar máis excluídas da historia, non queremos que as escritoras e estudosas do futuro teñan que buscarnos, como fixemos nós coas nosas devanceiras, entre o cascallo condescendente das palabras dos homes ou nos fondos máis escuros das bibliotecas. Queremos estar aí porque é de xustiza. Porque nosoutras tamén facemos a lingua, porque nosoutras tamén a labramos, a tecemos, a enguedellamos ás vidas do cotián, ás vidas do grandioso, ás vidas propias e alleas. Moitas das nosas mans, ademais, están curtidas en traballos pola igualdade moito máis amplos, en estratexias e alianzas que a Real Academia necesita para chegar á sociedade.

Señores académicos, non queremos seguir xogando ao xogo das cadeiras. É hora de deixar de agardar. Cadeiras para as mulleres XA.

David Copperfield nom tem nada que ver com isto

por Séchu Sende, maxistral, desta vez sobre a onomástica, no Galicia Confidencial. Aproveito para recomendar o blogue de Séchu: Made in Galiza

Olha esta foto. Um sinal borrado. Quem puido fazer desaparecer o topónimo e por que?

Num país como o nosso, onde o sinal dumha estrada poderia ser objecto dumha tese de doutoramento, que pensas tu ao olhar essa fotografia? Qual será a sua história? 

O caminho que leva á praia sempre foi para caminhar, areoso, arisco. Mas aquel dia aquela mulher tivera que colher o tráctor três vezes para librar da areia um picasso, um ibiza e mais um audi. Turistas.

Aínda que bem se via que a estrada se fazia pista e a pista, caminho e o caminho, corredoira de areia, os turistas, no canto de arrumar os veículos onde acabava o asfalto e seguir a pé, avançavam com os turismos para a praia, mesmo até a praia.

E os carros ficavam varados na areia. Inúteis. Na tranquilidade dos dias, as aceleraçons eram cantos de impoténcia...
A mulher nom entendia como era possível aquela falta de senso comum. Tanta… Venhem das cidades e… Nom sabem mais. E cada verao vai a pior. E claro,  temos que ir rescata-los. Pobres. Explicou-mo mais ou menos com essas palavras.

Assi que despois de que aquel turista madrilenho lhe dixera, logo de lhe remolcar o volvo com o tractor: Lo que hace falta es asfaltar, que esto es un atraso, a mulher colheu umha lata de pintura do garagem e foi onde o sinal, na beira de estrada, e fixo desaparecer com pintura branca o nome da praia, esse nome ao que algumha guia lhe asignava cinco estrelas e um adjectivo mágico: virgen, playa virgen.

E o sinal ficou branco, vazio, sem palavras. E assi foi como aquela mulher fixo desaparecer umha praia.

Pouco a pouco deixarom de aparecer papeis, latas e plásticos nas dunas, entre as papoulas de praia e as ervas de namorar, entre os ninhos dos maçaricos e os das pílharas papudas.

O desvio na estrada deixou de indicar um caminho para Algures e os turistas nom adoitam abandonar um caminho sem sinalizar. Pouca gente se aventura a entrar num caminho que abre um misterioso indicador em branco, branquejado. Esse vazio… um sinal assi só pode conducir a Ningures. Ninguém quer ir a Ningures porque nom é possível ir a Ningures.

Umha mulher fixo desaparecer umha praia e fixo-o por umha questiom de supervivéncia. Escondeu-na para que nom sofresse.

E esta é umha história real.

Agora quem tem a sorte de conhecer a praia protege-a ocultando o seu nome.

Contam que o mágico David Copperfield fixo desaparecer um jumbo num aeroporto dos Estados Unidos mas na Galiza umha mulher fixo desaparecer umha praia de vários quilómetros.

Os sinais das estradas visibilizarom durante anos e visibilizam hoje os conflitos lingüísticos, políticos, sociais e culturais com os que convivemos. E aínda hoje seguem a ser espelhos dos nossos conflitos, símbolos de destruçom e criatividade, de agresiom e resisténcia.

A psicologia ambiental estuda as relaçons entre o comportamento do ser humano e o meio ambiente. Poderiamos dizer que todo cámbio no comportamento das persoas provoca cámbios no ambiente e que, viceversa, as mudanzas no meio ambiente criam transformaçons no comportamento humano. Este texto foi escrito especialmente para aquelas persoas que nom crem, -ou que nom podem imaginar sequera-, que umha palabra pode cambiar o mundo.

Se quando umha palabra desaparece pode chegar a desaparecer umha praia, devemos saber que qualquer palabra que pronunciamos pode cambiar o mundo. É inevitável: as nossas palabras mudam o mundo!

Som poderosas. Som muito mais poderosas do que muita gente pensa.

Cousas que soan a galego

por Francisco Xosé Rei García, no Terra e Tempo. E aproveito a foto para poñela na foto-denuncia, que ben o merece.

Voltábamos estes días no grupo local da Mesa da Coruña, máis unha vez, sobre a sempiterna cuestión pendente da regaleguización do rueiro da cidade e a restauración e restitución das ducias de microtopónimos que, aínda non engolidos de todo polo cemento físico que nos impón o urbanismopost-moderno, malviven en distintas zonas da cidade abafados polo cemento, non menos daniño nin invasivo que o outro, da castrapización provinciana e acultural que inzou e aínda inza as nosas vidas. 

Máis en concreto, recordábamoslle ao alcalde Javier Losada o seu compromiso público de hai aproximadamente un ano, expresado a varios medios de comunicación, de que o rueiro sería modificado "progresivamente y con naturalidad". Por suposto, como é norma da casa nestes casos, o alcalde non incluía nese seu anuncio nin prazos concretos de execución da medida nin tampouco calquera "folla de ruta" que indicase, ou servise para saber, que nomes do rueiro serían modificados ou corrixidos, cales non e por que. 

Como era máis que previsíbel, un ano despois, a vida segue igual: a calle/rúa Villa de Lagesegue no seu sitio, desafiando as neuronas e o sentido común que se atreveren a aventurarse por alí e xogando coa paciencia das e dos abnegados veciños aos que, por razón de proximidade coa nosa morada, non nos queda outra que pasar por xunto a ela case a diario; a calle/rúa de Noya, relativamente próxima a á anterior, aí segue, compartindo veciñanza coas calles/rúas Puentedeume, Río Anllones ou Río Jallas, ben como coa máis ampla Avenida de Arteijo. Non son, por suposto, as excepcións: ben coñecida tamén é, por ser das máis transitadas, amplas e poboadas da Coruña, a Avenida de Finisterre, tradicional vía de entrada ao centro da cidade desde as terras bergantiñás e desde o outrora vizoso Couto da Coruña, leiras farturentas hoxe reconvertidas en polígono industrial de La Grela(sic) que, o que son as cousas, ameazan agora con substituír por emprazamento para grandes áreas comerciais, malia que no medio dos shopping center -que lle imos facer -emerxan polo de agora as molestas e imponentes chemineas da refinaría.  E aínda poderíamos falar de calles/rúas como Mellid, da plaza/praza de Orense ou das tamén moi castrapeiras e ben céntricas Rúa Nueva (sic), Rúa Alta e Rúa Ciega. 

Poderíase pensar que Javier Losada tan ocupado anda deseñando a súa Gran Coruña que nin tempo tivo a se ocupar destas cousas tan cativas. Mais o caso é que xa hai ben máis de dous anos que a Concellaría de Normalización Lingüística que dirixe a nacionalista Ermitas Valencia elaborou, en cumprimento das súas competencias (e, todo sexa dito de paso, da estrita legalidade), un inventario completo das denominacións viarias que non se axustan á lei e que, por tanto, deberían ser modificadas; inventario que, coidamos, debe de andar a durmir o sono dos xustos nalgunha gabeta da Alcaldía, como tamén a proposta de reposición dos nomes tradicionais da zona baixa da Zapateira (A Madosa, Penarredonda, Monte do Crego, O Escorial, Augaceiros, etc), hortera e unilateralmente substituídos aínda no mandato de Francisco Vázquez con nomes tan cosmopolitas (ou era cosmopailáns?) comoAvenida de Nueva York ou calles/rúas como Amberes, Boloña, Lisboa, París ou Londres. Neste punto, non deixa de ser digna de todo eloxio a iniciativa da Universidade da Coruña de recuperar, pór en valor e divulgar a toponimia tradicional dos lugares en que hoxe se asentan os campus de Elviña e da Zapateira, demostrando que, se hai vontade, moitas cousas son posíbeis. O que teríamos dado algunhas persoas por termos estudado no Campus das Mariñas Douradas, un dos fermosos microtopónimos da zona recollidos e recuperados...

Adoita ser lugar común -máis se cadra nestes tempos -que o galego é "cousa de todos" (e supomos que de todas tamén). Mesmo de quen non o tendo nin o querendo ter, apúntase á súa homenaxe unha ou algunhas veces ao ano. Ás persoas e colectivos que vivimos e queremos unha Coruña e unha Galiza na nosa lingua propia gustaríanos, no entanto, que o galego estivese no programa e no ADN de todas as forzas políticas -das grandes e das non tan grandes -que o vindeiro 22 de maio concorren ás urnas e andan estes días a nos pediren o voto. Sería toda unha noticia de normalidade lingüística (e política) que as persoas conscientes e orgullosas da nosa condición de galegas puidésemos escoller entre un abano plural sabendo que ningún dos nosos ou das nosas representantes nos vai tocar a lingua, en expresión escoitada ao noso admirado veciño Manolo Lourenzo. 

Porén, o que son as cousas da democracia plural e multipartidaria, a realidade teima en nos negar os nosos xustos desexos: un, que anda demasiado ocupado coa súa Gran Coruña como para se ocupar das cousas pequenas (sen se parar a reflexionar que se cadra as cousas pequenas son moitas veces mellores e máis fermosas); outro, o de apelidos máis galegos, preséntasenos xa de inicio como o máis desgaleguizado de todos e xa nos advirte: fóra a normalización lingüística, que non vale para nada, e dentro os topónimos acastrapados e os nomes e símbolos que honran e veneran á ditadura fascista na que algún dos seus coñecidos correlixionarios afirmaba que vivira "con gran placidez"; outro, aínda máis castrón que o anterior, di directamente de mudar a Concellaría de Normalización Lingüística pola de "Normalidad" lingüística, isto é, opta por facer da anormalidade, virtude. Aínda menos mal que o electorado coruñés e galegoconsciente ten algunha opción: a que estivo sempre; a que tivemos sempre. 

Crebinsky

Hoxe poderá verse nos cines en que consiste o mundo Crebinsky, máis información, aquí.

Os escándalos da tradución galega

por Craig Patterson, no Galicia Hoxe:

Reunímonos a semana pasada en Irlanda algúns estudosos da tradución. O Centro de Estudos Galegos, grazas á man intelixente e poética de Martín Veiga, acolleu uns días de coloquio informativo entre culturas minoritarias, ou máis ben minorizadas. Dedicámonos a identificar as fronteiras aparentamente invisíbeis que restrinxen as culturas periféricas, que prohiben a libre tranmisión e o intercambio xusto de cultura. Ás veces, eses mesmos estorbos chegan a ser escándalos, e Galiza atesoura unha boa presada deles.

Hai moitos escándalos no mundo da tradución galega. A exclusión de autoras internacionais de alto perfil a favor de autores menos coñecidos. A menor visibilidade de tradutoras e especialistas femininas na historia da tradución galega. A ausencia de certos xéneros entre as obras que se traducen ao galego por capricho dos editores galegos. A case total incomprensión das editoriais galegas cara á tarefa de tradución, especialmente nos contextos internacionais que gozan de condicións culturais e comerciais completamente distintas ás galaicas. A reticencia a subvencionar obras galegas de primordial importancia no tocante á proxección exterior da galeguidade. Pero o maior escándalo do mundo da tradución galega é a continua abdicación do goberno galego ou dun consorcio de institucións importantes da súa responsibilidade de promocionar a tradución como unha das vías principais de vender o país. Entrementres, as iniciativas e proxectos de tradución quedan en fenómenos esporádicos, ben intencionados e representantes dese baleiro de liderado tanto institucional coma económico que podería e debería dar un auténtico salto revolucionario á exportación das letras galegas. A importancia da cuestión esixe unha política propia, mesmo unha consellería que coordinase a xestión, produción e márketing das obras galegas mar por medio e mundo adiante. Fai falta unha xestión dinámica e unha xenerosidade sobranceira se Galiza pretende recuperar o tempo perdido. Agardemos pois por esa man coordinadora que lle daría unha viraxe heroica á situación actual. Entrementres, uns poucos guiris seguen practicando a alquimia de traducir o galego, incrédulos aínda diante dunha cultura que non se atreve a exhibir un dos seus mellores escaparates.

Supervivencia do idioma galego

por Miguel Anxo Fernán Vello, no Galicia Hoxe:

Inaugúrase un gran centro comercial na cidade da Coruña e en toda a publicidade que se realiza, mesmo na que se exhibe na Televisión de Galicia, ignórase completamente o idioma propio e oficial do noso país. Nin unha soa frase no idioma no que soñou e escribiu Rosalía de Castro. Nin unha soa frase publicitaria na lingua literaria de Galicia por excelencia, na que se construíu no pasado e se constrúe no presente un dos edificios literarios máis importantes -si, máis importantes: sáibano os galegos ignorantes- de toda Europa. Nin unha soa frase, en definitiva, na lingua propia de Galicia, que fala dende tempo inmemorial a inmensa maioría do pobo galego. E diante de tanto desprezo por parte deste gran centro comercial cara ao noso idioma -puro foro deShopping Bussines promovido, seica, por importantes empresarios galegos-, un non pode evitar preguntarse se non corre polo sangue destes paisanos e potentados unha célula sequera de mínima galeguidade, de recoñecemento do país e da súa cultura, de respecto elemental e democrático polo idioma que figura nos seus apelidos. ¿Pódese e débese ignorar un idioma oficial -que é ademais o "propio" de Galicia- cando se presenta no propio país un complexo comercial seguindo técnicas publicitarias dirixidas ao público en xeral? Mínimo amor, ínfimo ou ridículo amor se lle ten a Galicia e á súa historia como pobo e como cultura cando se ignora deste xeito a fala dos "avós que temos mortos". Eu non sei se este centro comercial que está a piques de inaugurarse respectará posteriormente o idioma galego na cartelaría interior, nas promocións comerciais internas e na publicidade permanente que seguirá á súa apertura. Non o sei. Aquí pode pasar de todo. Os empresarios galegos na súa inmensa maioría non contemplan o galego como lingua de comunicación e teñen por costume -son contadísimas as excepcións- desprezar abertamente o seu uso. E a sociedade galega non sabe, non contesta. Así a supervivencia do galego como idioma -está a morrer aos poucos- ten os anos contados..

Camisola Lois Pereiro

O proxecto Tinta de Lura está dando os seus primeiros pasos. Segundo a tenda on-line toupa.net naceu co propósito de difundir e realizar unha promoción da literatura galega, máis concretamente da poesía galega, a través da creación dunha serie de camisetas con textos de escritores poéticos como o de Lois Pereiro:

"estou vivindo un soño repetido

 nas noites dos que me seguen querendo"

Os meus pés non pisarán as lousas de Marineda City

ProLingua presenta unha nova campaña. Desta volta trátase do funesto caso de Marineda City, o centro comercial que se presenta como un espazo do que o galego está excluído. Os meus pés non pisarán as lousas dese lugar. A imaxe vén d´As miñas historias.

A semana que vén terá lugar a inauguración do centro comercial Marineda City, preto da Coruña. A campaña de publicidade xa comezou hai uns días, con anuncios unicamente en castelán tanto no seu canal de Youtube como na TVG. "¿De que presume Galicia?", din, e a actriz María Castro responde"De tener complejo... el mayor complejo comercial de España". A precisión sobra: podían dicir que teñen "complejo", sen máis. "Complejo" de seren galegos, pois non doutra maneira se explica o total desprezo á nosa lingua do que fan gala, tamén no sitio web, dispoñible en (deficiente) castelán e que ofrece un PDF informativo en inglés, mais nada, absolutamente nada, no idioma propio do país.

O compañeiro de ProLingua Xabier Cordal envioulles a seguinte carta, que compartimos con todos os lectores por se queredes facer vosa a súa iniciativa:

Ofrézome como asesor publicitario e dígolles a vostedes, de maneira totalmente gratuíta, que a campaña de lanzamento do seu centro comercial se dirixe a unha Galicia que non existe. Ninguén discute que haxa centos de miles de persoas que falan habitualmente en castelán no noso país; o que parece incrible é que ignoren vostedes que máis do 50% da poboación se expresa en galego. E como demostran as campañas doutras empresas con menos prexuízos ca esta (vid. "R"), o uso do noso idioma na publicidade é un elemento de prestixio e de interese para o público. Co uso exclusivo do castelán, incluso na TVG!!, parecen insinuar vostedes que non lles interesa o cliente potencial máis numeroso, o que usa o galego -por fortuna, cada vez con menos complexo; incluso cando o usa pouco e, en moitas ocasións, tamén orgulloso del mesmo cando non o usa-. Se pensan que a imaxe de modernidade e a lingua deste país son incompatibles, máis ca unha boa estratexia de publicidade precisan terapia nun centro de ensino medio. Pode que estes detalles e estas reivindicacións lles parezan irrelevantes. Pero eu, como coruñés, farei o posible por que a miña familia, que son uns cantos membros, non pisen o centro comercial mentres non mostre respecto por TODA a clientela e non unicamente por aquela que, con criterio cosmopailán, parecen asociar vostedes aos "grandes" (?) números. Están a tempo de rectificar. Se non o fan algúns seguiremos indo ao pequeno comercio, tan necesitado de apoio, e garántolles que faremos o que estea na nosa man por espallar este desprezo persoal e colectivo. Cando digo "faremos" se cadra pensen que somos catro. Continúan calculando mal. Que teñan un bo día.

Se queredes contactar con Marineda City, podedes facelo a través deste formulario ou ben directamente no correo xeral comunicacion ARROBA marinedacity.es

«Dicir que o galego non vale para o mundo da ciencia é unha parvada»

Entrevista a Jaime Gómez Márquez, no Cartafol Dixital:

Jaime Gómez Márquez é catedrático en Bioquímica e Bioloxía Molecular na Facultade de Bioloxía da USC. Acaba de publicarse o Dicionario de Bioloxía: galego-castelán-inglés, do que foi coordinador e un dos principais impulsores. O dicionario é froito dun traballo interdisciplinario entre biólogos e filólogos, apoiado pola Secretaría Xeral de Política Lingüística da Xunta de Galicia e o Termigal, e parte dunha iniciativa xurdida hai oito anos na Facultade de Bioloxía co fin de deseñar unha ferramenta útil tanto no ensino coma na investigación e a divulgación da Bioloxía. Nesta entrevista o profesor Gómez Márquez fálanos da publicación e sobre a situación do galego no mundo das ciencias e da investigación.

Vostede foi un dos impulsores do Dicionario de Bioloxía galego-castelán-inglés. Críao necesario?
Eu entendo que si, porque estamos nunha comunidade na que se falan dous idiomas, galego e castelán, mentres que no mundo da ciencia emprégase o inglés como lingua internacional. Polo tanto, era necesario un proxecto deste tipo, que presentase os termos biolóxicos nas tres linguas.

A quen se dirixe preferentemente este Dicionario?
Principalmente ao mundo do ensino secundario e do universitario, xa que é alí onde pode ter un maior interese xa que se fai uso desta terminoloxía con máis frecuencia. De todos os xeitos o dicionario está dirixido a toda as persoas con interese na Bioloxía.

Que fai máis útil e atractivo o Dicionario: que divulga a terminoloxía en galego, as definicións na nosa lingua ou ofrecer as equivalencias en tres linguas (galego, castelán e inglés)?
Todo é importante. É necesario ter unha terminoloxía propia da Bioloxía en galego, xa que así axudamos a normalizar o idioma nun campo do saber no que o galego non se emprega con frecuencia, mentres que, por outra banda, tamén é importante saber das equivalencias destes termos en castelán e en inglés, pois esta última é a lingua internacional, especialmente no mundo científico, e as revistas especializadas publícanse neste idioma.

Que formación en idiomas deberían recibir os graduados/as en Bioloxía da USC, tendo en conta as saídas laborais e que a maioría acaban  traballando en Galicia? 
Deberían recibir formación nos tres idiomas que inclúe este dicionario por unha cuestión moi sinxela: en Galicia fálanse dous idiomas, o galego e o castelán, e no mundo da ciencia, a nivel internacional, a lingua que se emprega é o inglés. Polo tanto é preciso que os estudantes reciban formación nos tres idiomas, pero especialmente en inglés, que é do que menos habilidades se adoita ter.

Un traballo de investigación en galego ten menos prestixio que un traballo en castelán ou inglés?
A importancia dun traballo non vén dada pola lingua en que está escrito, sexa inglés, castelán ou galego. O problema é que se eu fago undescubrimento sobre o xenoma e o publico nunha revista galega, ese traballo está condenado a que non se coñeza no mundo, igual que se se fai en chinés ou en francés. A razón de publicar en inglés ten unha motivación dobre: porque é o idioma universal que todo o mundo entende e porque as revistas especializadas mais importantes do mundo son en inglés, o cal non impide que traballos de divulgación ou máis locais que se publiquen en galego. Sen unha formación en inglés sólida non poderemos comprender moitos dos traballos que se publican nas revistas de referencia do mundo científico e, por outra banda, tampouco poderemos publicar traballos que transcendan as fronteiras. Hoxe en día, independentemente de que nos pareza mellor ou peor, o inglés é a lingua internacional e se queremos interactuar co mundo científico doutros países, temos que saber inglés.

É posible que o alto nivel de compromiso coa investigación distorsione a visión do PDI en relación ás necesidades formativas de idiomas dos titulados/as?
Non o creo. É perfectamente compatible usar o galego na Universidade coa necesidade de transmitir en inglés o resultado das nosas investigacións. Non creo que hoxe en día ningún galego/a teña problemas para manexar o galego no mundo da Bioloxía ou noutros campos en xeral. Se non o emprega, será porque non quere.

Hai profesores que din non empregar o galego na docencia por falta de terminoloxía no noso idioma. Contribuirá o Dicionario a solucionar esta eiva?
Eu tampouco penso que os profesores non dean as clases en galego por falta de terminoloxía, polo menos no mundo da Bioloxía. Se non o fan será porque non queren ou porque non se senten cómodos, xa que os termos en galego que se empregan teñen unha grande similitude cos do castelán. De todos os xeitos o dicionario si que axuda a fomentar o galego neste campo do saber; pero aínda queda moito por facer. Temos que seguir afondando nesta liña, aumentando o número de termos e complementando este traballo. Non é un punto final senón un punto de inicio.

Co paso da licenciatura ao grao en Bioloxía, o galego medrou na docencia do do 2,90% ao 15,72%. 
Sinceramente, dubido de que Boloña afecte en nada, xa que non implica unha potenciación do galego nin moito menos. Teño que dicir que me sorprende un cambio tan brusco, até o punto de que non creo moito neses datos. En caso de que sexa así, o cambio é para ben. Se cadra, responde á cada vez maior sensibilización que a xente ten co galego. Co paso do tempo irase mellorando.

En que beneficia aos biólogos do futuro titulárense cun maior coñecemento transversal da nosa lingua na Bioloxía?
En tanto que se está formando como un biólogo en Galicia, entendo que a formación na nosa lingua é beneficiosa porque vaino ter que empregar en diversos ámbitos da sociedade, incluído cos estudantes en caso de que imparta clases no futuro. Para min, o importante non é a  lingua na que se impartan os conceptos senón que eses conceptos se transmitan de xeito que sexan comprensibles.

Que lle diría un catedrático de Bioquímica e Bioloxía Molecular a quen opina que o galego non vale para as ciencias?
Pois simplemente diríalle que  é unha parvada. O galego vale para absolutamente todo, dende a Historia ata a Bioloxía. Non hai linguas que non vallan para nada e parece mentira que ese tipo de prexuízos non desaparecesen por completo co paso dos anos. Outra cousa é que no mundo da investigación, onde un traballo non perde valor por estar en galego ou en francés, pero tense que publicar en inglés, o idioma internacional no mundo da ciencia.