Chegan a esta xanela moitas contribucións de centros escolares sobre a reivindicación da lingua. En certos ámbitos case non existen como é o caso da administración de xustiza. Noutros, como o deporte, parece como se a lingua fose algo completamente alleo. Como se os deportistas non falasen, ou mesmo como se non soubesen ler. Velaquí un caso que debería darse con máis frecuencia. Os xogadores do club de fútbol sala Santiago Futsal, coa Praza do Obradoiro de fondo, fan unha lectura de poesías de Manuel María de reivindicación do galego.
Canto ao idioma galego
Idioma meu, humilde, nidio, popular,
Labrego, suburbial e mariñeiro
Que fas avergonzar
ao burgués, ao señorito e ao tendeiro:
levas sangue do povo
e raigañas escuras
que anuncian un día novo
sen mágoas nen tristuras.
Idioma proscrito,
asoballado,
soterrado,
refugado,
negado
como a pobreza e o delito,
fala do emigrante e do maldito:
só resoas nos lares
das xentes populares.
Ti tes que rexurdir puro,
poderoso, enteiro .
para erguer noso futuro
de povo absoluto e verdadeiro
Neste outro vídeo recitan Canción pra agardar un novo día
Parabéns a Santiago Futsal pola iniciativa.
A mascota do programa Apego é o polbo Po. Acertado nome pois a zunia antigalega vai chamarlle "pulpo Polvo" co cal soará como se estiveran arremedando a Argimiro Marnotes.
O caso é que o polbo Po estréase neste vídeo explicándonos como se atan os cordóns. Todo pai saberá que é unha conquista descomunal pasar esta etapa polo que esta axuda será benvida por toda a poboación que viva a crianza.
Un enorme traballo, e segundo os autores, unha curta moi curta. Trata sobre a comprensión, os coidados e o cariño. Co telón de fondo do despoboamento do rural, dúas xeracións que se atopan, dous mundos que se xuntan e que non se esquecerán xamais. Producida polo Cole de Cea, -CPI Virxe da Saleta (Cea)- e gañadora do 1º premio #OUFFescola no Ourense International Film Festival
Vía Trafegando Ronseis
Na parte positiva
Ao ver que o IES Félix Muriel (Rianxo) vai colaborar cun proxecto iniciado polo concello chamado Arrolos de Rianxo, tiven un flash de memoria que me lembrou que lera algo sobre o asunto no Sermos. Trátase de identificar a aqueles veciños que teñan coñecemento destas cancións de berce para gravalos e divulgalos polas redes sociais. Con esta finalidade Arrolos de Rianxo abriu unha conta de facebook e outra de twitter.
O vindeiro ano preténdes publicar un CD co material recollido. Polo momento podemos acceder a un listado de gravacións na plataforma soundcloud. Arrolos de Rianxo ten un precedente nunha das iniciativas de Apego, un programa colectivo parido pola CTNL, para formentar a transmisión interxeneracional do galego.
Este verán os medios afíns ao réxime fixeron noticia dun plan de dinamización da natalidade que comenzaría por unha cesta de benvida para os bebés, que a pesar de ser únicamente un contedor cutre de material de propaganda , acabou divulgándose como se en realidade fose a famosa caixa finlandesa. Xa desde o principio houbo quen avisou de non era outra cousa que un foguete electoral. Pero o peor do seu contido explicóunolo Nel Vidal neste artigo. A caixa inclúe un CD con cinco cancións de berce en castelán. Isto é o agasallo da Xunta nunha Galicia na que menos do 10% dos rapaciños dan os seus primeiros pasos en galego. Está clara cal é a dirección da política lingüística. Moita gabanza e lavado de cara diante das cámaras e unha toma de decisións dunha xenreira e un radicalismo propios do Ku Kux Klan.
Este ano, nunha VII edición das xornadas do Día da Ciencia en Galego na que botaremos moito en falta a organización da Coordinadora Galega de ENDL, propúxose adicar a xornada a Gregor Mendel como figura internacional, e a Cruz Gallástegui no ámbito galego. A escolla ten que ver coa decisión da ONU de celebrar o ano 2016 como ano internacional dos legumes.
Lembremos que o Día da Ciencia en galego foi instituído para protestar contra a política lingüística do PP, quen decidiu prohibir o uso da lingua galega nas aulas de ciencias. A manipulación da xornada por parte da Xunta parece que non coñece límites. Este ano a Secretaría Xeral de Política Lingüística creou unha páxina con menos contidos que esta entrada e á que é case imposible acceder xa que non se divulgou por sitio ningún. Tamén recolleu un listado de actividades en relación coa ciencia realizadas nos centros escolares, pero son todas actividades realizadas o curso pasado, ou hai xa dous anos, como é o caso deste traballo do IES A Basella (Vilagarcía) ao que agora fai referencia a SXPL, ou o deste do CEIP Quintela (Moaña),... e así outros máis.
Para testar o compromiso da Xunta coa normalización lingüística no ámbito científico, basta ver como se anuncia na Rede de Bibliotecas Públicas o mes de novembro como mes da ciencia en galego: cunha ligazón á biografía da arquitecta Isabel Aguire... en castelán. Non podo deixar de preguntarme por cales serán eses libros de ciencia en galego que hai nas bibliotecas públicas. Hai algún? Promocionou a Xunta a súa edición? Cando? Non será que o funesto decreto de plurilingüismo aniquilou os poucos contidos de ciencia en galego que existían ata o ano 2009?
Nas mañáns dos sábados hai unha sección de astronomía na programación de Radiovoz, A noite necesaria. Grazas a un chío da Agrupación Ío souben da subida do podcast do que Martin Pawley contou sobre Ramón Mª Aller no programa do pasado 03/04/16.
Pawley falou sobre todo de "Astronomía a ollo ceibe", o libro que Aller, da man do Seminario de Estudos Galegos, esperaba publicar no ano 1936 e que, de non ser polo golpe de estado dese ano, sería o primeiro libro de divulgación científica en galego. Insistindo sobre este tópico, e lembrando os artigos que entre os anos 1931-1934 escribiu o astrónomo lalinense na revista relixiosa Logos, Pawley chega a revindicar a figura de Aller como protagonista dun futuro Día das Letras.
O corte é realmente divulgativo e entretido.
Non sería mala idea reproducir este podcast como actividade para celebrar o Día da Ciencia en Galego, agora que a CGENDL anunciou o seu cese de actividades. Lembremos que a CGENDL foi a maior impulsora desa celebración na que se denunciaba a expulsión do galego das aulas das materias científicas.
Cando visitei Pontevedra este pasado venres comencei a ver uns enormes retratos por todas partes. En total colocaron 104 nunha excelente campaña de promoción do comercio local.
En cada cartel podemos ver a un (ou varios) comerciantes que nos atenden nos locais da cidade. Visibilízase así un comercio próximo e destácase a fiabilidade desa persoa que leva o negocio fronte á frialdade das grandes áreas comerciais e das multinacionais. Éstas non teñen cara.
A campaña dá no albo.
Pero aquí quería destacar outra virtude máis da campaña Coñécesme?: ten a virtude de pasar desapercibida. Si, é unha virtude que ao vela non non decatemos que nos están enviando esta mensaxe de confianza en galego; e isto faise nunha actividade promocional dun sector tan desgaleguizado como é a do comercio das cidades.
Por se isto non fose suficiente, as fotos, de Miguel Vidal, merecerían por sí mesmas unha visita. A exposición permanecerá colgada ata o mes de xaneiro. Non desaprovietedes a oportunidade.
… a razão, a experiência e a intuição saem pola janela. Assim reza um provérbio hindu. Quando dou uma palestra sobre a estratégia internacional para o galego costumo começar com um jogo. O tal jogo está no início do livro O galego é uma oportunidade.
Aínda sendo un centro que recolle alumnado da periferia da cidade, o uso do galego entre o alumnado está en declive, polo que o ENDL do IES Carlos Casares (Vigo) argallou un proxecto que recibiu un dos premios que concedía a SXPL o curso pasado á innovación educativa. O seu título é Galaxia Casares, e agora que sabemos que o vindeiro Día da Letras está adicado a este escritor incrementa máis aínda o seu interese.
Ao consultarmos o blogue que elaboraron no IES Carlos Casares veremos diversos traballos do alumnado arredor da obra do autor de Vento ferido. Algúns deles son orixinais manualidades inspiradas nos textos de Casares [1, 2, 3] e teñen toda a pinta de pequenas alfaias.
O máis elaborado do material deste proxecto son un par de curtas inspiradas na obra literaria de Casares. Unha delas foi gravada no literario café Badía; na outra, que é a que presento aquí, algúns personaxes do imaxinario de Casares encóntranse na cafetería do instituto, entón....
O portal de Nós televisión acaba de incorporar unha nova cara á súa Rede Galega de VideoBlogues. Trátase da de Marcos Maceira, o presidente da Mesa, quen se estrea nesta etapa cun vídeo no que invita a reclamar a atención en galego como garantía do emprego na nosa terra.
Teremos que estar atentos ás súa entregas.
Para ver esta fin de semana.
Xosé Henrique Costas, profesor da Universidade de Vigo, impartía hai tres anos (concretamente o 03/10/13) esta conferencia na Facultade de Letras da UPV/EHU na que fai un repaso da situación sociolingüística do galego, primeiro en Galicia, mais tamén noutros territorios. A conferencia é un moi bo resumo da situación do galego na actualidade. Ademais explícase moi claramente como os gobernos do PP impuxeron unha política de ataque radical á nosa lingua. Outra cualidade é que a pesar do tempo transcorrido, todo o que se di segue tendo plena vixencia na actualidade.
Un atractivo engadido que ten a conferencia é o de explicar cal é a situación alén dos Ancares. Quique Costas afirma, por expemplo, que "fóra de Galicia hai 100.000 falantes de galego que non ten ningún dereito lingüístico" (min 28). De seguido fai un exhaustivo repaso da situación en distintos lugares. Isto ten moito que ver coa avaliación que cada tres anos fai un comité de expertos sobre o nivel de cumprimento da Carta Europea das Linguas Rexionais ou Minoritarias (CELRM),
A memoria lingüística dos veciños da parroquia de San Facundo de Ribas de Miño do Concello da Paradela (Lugo) está correctamente reflectida no seu cemiterio. É un exemplo que non debera pasar desapercibido. Tomouse esta coherente decisión en 1997 cando a Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta de Galicia dicidíu levantar os enterramentos do adro da igrexa do século XII co gallo da súa restauración; trasladou os restos a un novo cemiterio, pero tivo o bo acordo de galeguizar as lápidas.
Spot publicitario do Ministerio de Cultura peruano no que se pon de manifesto a discriminación lingüística como un tipo de discriminación racial. Este anuncio forma parte dunha campaña de sensibilización contra o racismo que se está a desenvolver no Perú.
O 22 de xullo deste ano publicouse unha lei [1]que intenta enfrontar un problema que afecta a áis de 4 milllóns de peruanos que fala algunha das 47 linguas indíxenas do país.
El gran dictat é un concurso da TV3 que se emite desde o 2009. Tal e como se pode enxergar no seu nome, é un programa de entretemento centrado nos coñecementos lingüísticos. Entre os contidos deste espazo están os anglicismos, a linguaxe coloquial, os erros de pronuncia, léxico pouco usado, o xogo do aforcado, definicións sui generis,...
Julian Brock non foi o concursante que máis tempo estivo no programa nin o que máis cartos gañou (725 €), pero posiblemente fose o que máis impacto tivo ata o momento por ser quen de desmontar moitos prexuízos. Julian é alemán, pero non ten un carácter nada seco. Os os seguidores do programa puidérono ver tocando o ukelele e cantando "L'estaca". Cargado de simpatía, cando lle preguntaron para que aprendeu o catalán, ofreceu unha resposta cargada de sorna: "para sair na tele".
Na súa canle de YouTube, Julian Brock explica as razóns polas que lle gusta o catalán, todo unha lección contra os prexuízos que determinan que as únicas linguas útiles son o inglés e o español.
Queens é o máis grande dos cinco distritos que compoñen a cidade de Nova York. Ten unha poboación de 2.300.000 habitantes e estímase que falan case 500 linguas das que moitas están en vías de extinción. Este é o tema que a artista Mariam Ghani desenvolveu nun proxecto que é a un tempo un mural que se pode ver no Queens Museum e un mapa interactivo accesible nesta ligazón.
A elaboración deste proxecto bebe en distintas fontes. Unha delas á a locución inglesa “s/he speaks with a forked tongue”que fai referencia a quen fala cun dobre sentido. Cando nos referimos á expresión "lingua bífida" pensamos na lingua das serpes. Ademais de estar partida en dous, unha outra característica do órgano destes animais é a de estar en continuo movemento. Mariam Ghani transpón a idea de movemento ao do cambio continuo de lingua propio dos inmigrantes, así a ofrece a locución con outro significado. Os inmigrantes viven nun mundo que se move continuamente entre dúas linguas, a súa propia e a do lugar no que residen. Especial atención merecen as linguas que corren perigo de morte. Mariam Ghani identificou 59 delas en Queens e a elas fai referencia este proxecto, nunha homenaxe aos procesos de revitalización e do despertar da conciencia política que precisan.
No mundo fálanse unhas 6000 linguas. Segundo a UNESCO hai máis de 2500 en perigo de extinción., 574 deles en estado crítico. En contraposición a un triste panorama de uniformización a artista reclama que o futuro non está escrito. Así sucedía no conto de Borges "El jardín de los senderos que se bifurcan", de onde recolle o título e o concepto fundamental do proxecto "O xardín das linguas bifurcadas".
Retallo do mapa
Se alguén con certos coñecementos matemáticos ve a obra, seguro que pensa nos diagramas de Voronoi. Para quen non os coñeza, o artigo Voronoi no Courel, é unha excelente introdución ao tema. Pois efectivamente, estes diagramas foron unha fonte e inspiración da artista á hora de confeccionar a obra. E está ben dicir inspiración porque de ningunha maneira o resultado pode tomarse como unha teselación de Voronoi. Basta ver que algunha fronteira entre dúas rexións non é un segmento recto, senón unha liña quebrada, imposible nun diagrama de Voronoi stricto sensu.
As matemáticas foron empregadas na confección do mapa noutro sentido. Para determinar a área correspondente a cada unha das rexións do mapa utilizouse unha fórmula:
$$e\cdot ln\left( p \right) $$
onde e representa o número que o Ethnologue lle outorga á vitalidade da lingua. É unha cantidade entre 0 e 10. O 0 asignaríaselle a unha lingua de uso internacional e o 10 significa que a lingua está morta. p indícanos o número total de falantes que se estima ten a lingua. Na fórmula emprégase o seu logaritmo neperiano, quizais para ter un número máis manexable. As 59 linguas representadas no xardín de Mariam van do livoniano (con 5 falantes) ao guaraní (case 5 millóns de falantes). Ao calcularlle o logaritmo neperiano o rango oscila entre o 1.61 e o 15.42. A fórmula usada non parece ter ningún significado claro. Trátase do produto de dous números, onde o primeiro crece a medida que empeora a vitalidade da lingua e o segundo crece co número de falantes da mesma. Teñamos presente que para obter o número e da escala do Ethnologue tivo que terse en conta o segundo parámetro.
As cores de cada polígono foron escollidas segundo un criterio de xenética das linguas. Aquelas linguas próximas estarán próximas na paleta de cores. Por exemplo, o ladino e o romanche aparecen en tonalidades de laranxa. Unha lingua como purépecha, sen parentesco coñecido con ningunha outra, como o euskera, aparece en cor grisácea.
Cando accedemos ao mapa interactivo podemos ver información sobre cada unha das 59 linguas recollidas neste proxecto: a familia lingüística á que pertence, os lugares nos que se fala, o número de falantes, o seu número de vitalidade do Ethnologue, un barrio de Queens no que se fala esa lingua e un recurso audiovisual da mesma, normalmente un vídeo. Por exemplo, no caso da lingua istrio-romanesa e nalgún outro, tivo que conformarse cunha ligazón a un portal con audios . Un bonito xardín para visitar.
Vía Saborea a lingua chegoume este vídeo no que se fala de que cada vez a familia vai perdendo máis peso na etapa de educación infantil e que a escola ten un papel fundamental para fixar o idioma propio. A situación é tan grave que a RAG denuncia o estado de precariedade dos materiais en galego para esta etapa educativa. Como sempre, en castelán, non hai proglema, nunca hai problema. Por algo será.
Isto vén a conto de que o pasado xoves a RAG acolleu a presentación do número 65 da Revista Galega de Ensino centrada especialmente na lingua na educación infantil. De todos é sabido que o terrible decreto 79/2010 e as políticas montadas derredor del destrozaron os poucos avances que ata ese momento se fixeran para mellorar o nivel de uso e apego á lingua galega nas primeiras etapas do ensino.
Entre os artigos da revista (dos que (Praza Pública publicou un bo resume) hai un do sociolingüista da RAG, Xaquín Loredo,quen conclúe que os procesos castelanizadores teñen un impacto maior nos rapaces máis novos. O panorama non está para mirar para outro lado e deixar as cousas como están xa que segundo este sociolingüista só se lle transmite a lingua galega a un terzo dos nenos nados no século XXI e esta cifra baixa a un 20% cando falamos da socialización destes mesmos nenos. Hai un par de anos, na X edición do curso de verán que organiza a CTNL, que estaba adicado á transmisión interxeneracional do galego, este mesmo autor xa adiantaba boa parte do que volveu a comentar estes días. Así que o conto non é novo, e cómpre denuncar, unha vez máis, a absoluta inanición o recruamento do ataque da Xunta e a Secretaría Xeral de Política Lingüística nas súas políticas contra o ensino na nosa lingua, especialmente graves na primeira etapa.
Quizais non sexa este mal momento de recordar o que contaban sobre o tema Valentina Formoso e o propio Xaquín Loredo nas nomeadas xornadas:
É unha referencia para os ENDL, o boletín do CEIP de Randufe (Tui) leva editando o seu boletín "En galego,... máis e mellor" unha chea de anos. Estou seguro que todo aquel que dera dous pasos no traballo normalizador dun centro de ensino coñece a publicación. Cando esta Carta Xeométrica botou a andar xa saíran xa polo menos unha ducia de números. Non é nada fácil manterse durante tanto tempo, tal e como o fan con este boletín desde ese colexio, e moito menos nestes tempos nos que difundir e demostrar unha actitude de amor e afouteza pola lingua propia está desde mal visto ata penalizado desde os sumidoiros do poder.
Hoxe práceme comentar o feliz encontro da publicación do colexio de Tui con este blogue. No nº62 do boletín do colexio fan referencia a unha entrada de hai uns días na que comentaba unha viñeta do caricaturista Luis Davila. Só podo facer unha cousa, agradecerlle a Ricardo Alonso a mención e felicitalo polo seu labor nesas terras do sur da provincia.
Un pequeno vídeo-homenaxe que realizaron no ENDL do IES Marqués de Sargadelos (Cervo).
O que máis me gustou é que foi un traballo colectivo. Primeiro.na clase de lingua elaboraron un poema na honra de Manuel María. Despois de facer unha gravación sonora montaron o vídeo na aula de tecnoloxía.
Trátase dunha animación que en poucos segundos intenta relatar a evolución xeográfica das linguas indoeuropeas no transcurso de 8.000 anos. O resultado non pode ser moi fino porque temos o foco moi aberto sobre un mapa de medio mundo no que non podemos poñer linguas que ocupen áreas relativamente pequenas. Así non aparece o galego, aínda que a nosa superficie xeográfica vai estar identificada co portugués. Curiosamente si que está presente o catalán.
O vídeo foi realizado a raiz da publicación dun traballo de Quentin Atkinson, un biólogo evolutivo da Universidade de Auckland (Nova Zelandia). Atkinson empregou métodos estatísticos e computacionais. As conclusións do estudo sinalaban a península de Anatolia como o lugar de orixe das linguas indoeuropeas. Con todo, os resultados son fonte de controversia na comunidade científica.
Cando a Mesa denunciou que o uso do galego no ensino infantil nas cidade estaba a uns niveis escandalosamente baixos (entre un 2% e un 5%) [12, 14, 15, 15bis] non poderían imaxinar que as causas fundamentais desta desfeita sociolingüístca viñeran explicadas nunha viñeta humorística como ésta de Luis Davila, O Bichero.
Houbo un tempo, na época heróica do Xabarín, no que a rapazada tiña un contacto directo co galego. As mellores series de debuxos animados emitíanse na galega nun programa que ademais estaba inzado de música galega do momento. A aposta actual da TVG, na liña da políticas lingüística da Xunta, consiste na emisión de debuxos animados en inglés. O fracaso deste invento ofrécenos unha boa medida da hiprocrisía sobre a que está montado o noso imaxinario social. Créase un discurso que baleira o fardel da utilidade a lingua galega para encher o da lingua inglesa. Neste proceso non mellora a aprendizaxe do inglés e destrózanse as ancoraxes da normalización lngüística. O único que gaña é un castelán ultraprotexido e ultraimposto. Velaquí espido o verdadeiro obxectivo da política lingüística sustentada polos dous personaxes caricaturizados, Feijóo e Rajoy. Eles representan o peor do racismo lingüístico. Ai! se os galegofalantes nos distinguíramos para cor da pel, toda a progresía estaría denunciando esta política de apartheid!
Os monicreques da viñeta non só cobran vida nas series que protagonizan nas pantallas de telvisión. Son tamén as figuras de múltiples videoxogos. Fagámonos unha pregunta: cando vimos a Bob Esponja ou a Pocoyo nun videoxogo en galego? Esta pregunta leva a outra: Cando se preocupou a administración por corrixir esta eiva? A resposta das dúas é a mesma: nunca. Non se pode aparcar este problema como se fose unha cuestión menor ou un pequeno pecado de desleixo. A rapazada adica, cada vez en maior número, o seu lecer a este tipo de xogos. Se o galego está vetado neste eido, estamos empuxando á cativada polo funil do castelán. E a isto non se lle denomina imposición?
Aínda hai outro protagonista na viñeta de Davila, ese pai comprometido coa cultura que quer educar ao seu fillo en galego. Que faga todo o posible por transmitirlle a lingua non significa que o rapaz a vaia empregar no seu entorno social. Cómpre a axuda de toda a comunidade para podelo facer. Neste punto encontrámonos coa cuestión da libre elección dos pais. Esta liberdade que só se garantiza se a escolla é o castelán. O pai do debuxo de Davila non ten dereito a esa liberdade.
Queda por falar do último personaxe, o neno. Pero, ...a quen lle importa o neno?
A Baña, A Coruña, Ames, Carballo, Carnota, Ferrol, Mazaricos, Moaña, Muros, Narón, Negreira, Oleiros, Ourense, Ponteceso, Pontevedra, Redondela, Rianxo, Ribadeo, Rois, Santiago de Compostela, Teo, Vigo, Vimianzo son os 23 concellos unidos arredor do proxecto Apego, impulsado pola Coordinadora de Traballadores/as de Normalización da Lingua. Este vídeo é unha moi bo folleto de divulgación da iniciativa.
Este gorentoso proxecto contrasta coa resesa proposta da Rede de Dinamización, publicitado no seu día como a iniciativa estrela da Secretaría Xeral de Política Lingüística, nunca foi outra cousa que unha oficina de contratación de artes escénicas cun orzamento pobre e sen obxectivos claros.
P.S.:
Novo vídeo de Apego, invitando ás familias a unirse ao proxecto Apego
Máis: O Apego polo galego na infancia duplica os seus concellos e xa chega a un millón de habitantes, 09/04/16, Praza Pública
Acción propagandística, si. Non foi outra cousa a publicitación da Cesta Benvida que, sen ser máis ca unha caixa de mostras, desde a Xunta se encargaron de que se comparase coa caixa finlandesa. Esa coa que no país nórdico se garanten sustento e abrigo básico para os primeiros meses de vida e que, ademais, vai acompañada de axudas sociais e económicas ata a maioría de idade.
No Sermos 214 inclúese un A Fondo adicado á contaminación luminosa coordinado pola Agrupación Astronómica Ío e na que atopamos aportacións de Juan Antonio Alducin, Salva Bará, Marcos Pérez, Martin Pawley e un impagable artigo de Xabier P. Docampo. A desaparición dos vagalumes.
Este especial coincidu coa publicación na canle de Youtube da International Dark-Sky Association da versión galega do documental de 6 minutos A perda da escuridade. A trdución foi realizada por Salva Bará (USC) e Martin Pawley e contaron coa voz da locutora Belén Regueira. Deste xeito o galego súmase ás outras 17 linguas nas que se divulga este vídeo.
Hai un ano que o parlamento aprobara unánimemente unha declaración institucional en defensa do ceo nocturno, declaración que nunca foi máis alá. Debería ser a base para o establecemento dun protocolo de actuación de redución da emisión de fontes de luz artificial innecesarias que establecese as pautas polas que se deberían guiar as administracións neste ámbito. Algunhas recomendacións témolas na seguinte presentación.
Se queres acabar cun pobo afógalle a fala e mataraslle a palabra: ”Seriamos sen fala uns ninguén”. No 2010 publiquei algo así: NON TE QUERO!. Pasaron seis anos e hoxe sigo a sangrar pola mesma ferida pero con moito máis sangue perdido e con moita menos esperanza. Por iso SIGO SEN QUERERTE.
Ninguén pode poñer en dúbida que o nacionalismo foi e é, referencia fundamental para a normalización lingüística. Baixo esta evidencia, non debemos deixar de ver este documental dirixido por Xabier Macías, Comba Campoy e Xosé Xapata.
O traballo reúne por vez primeira aos máis destacados especialistas e protagonistas na traxectoria do nacionalismo galego. A obra basease fundamentalmente nos testemuños das 27 persoas entrevistadas, directamente relacionadas coa traxectoria do galeguismo político: historiadores, teóricos, sindicalistas, políticos e intelectuais. A pluralidade de puntos de vista recollidos nunha única obra é un dos méritos da produción.
Máis de 30 horas de gravación deron finalmente en algo máis de hora e media na que interveñen, entre outros, Xusto Beramendi, Xosé Manuel Beiras, F. Fernández del Riego, Camilo Nogueira, Margarita Ledo, Avelino Pousa Antelo, Isaac Díaz Pardo, Pilar García Negro, X.L. Méndez Ferrin, Bautista Álvarez, Lidia Senra, Francisco Rodríguez, Anxo Quintana, Antón Moreda, Encarna Otero ou Xose Ramón Barreiro.
Con esta iniciativa preténdese divulgar a recente historia sociopolítica do País e as achegas do nacionalismo galego ao avanzo da democracia e as libertades. O documental recibiu o apoio da Deputación da Coruña, da Consellería de Cultura e da Televisión de Galicia.
Ante a presentación por parte de Adega dunha solicitude feita en galego, a Vicepresidencia e Consellaría de Presidencia, Administracións Públicas e Xustiza, coa descupa de que un dos organismos implicados, o Ministerio de Facenda
"require a presentación da documentación en lingua castelá, polo que solicitamos nos remitan un exemplar da documentación presentada, en castelán, coa fin de evitar dilacións na tramitación do documento"
En resume, despois de terlle enviado a documentación en galego, a Xunta pide que se lle envíe en castelán. Veremos como ante este novo agravio a Secretaría Xeral de Política Lingüística (SXPL) aínda ofrecerá xustificacións sobre o inxustificable proceder da Consellería da Presidencia pois este organismo (a SXPL) só está para xustificar todos e cada un dos pasos atrás dados tanto na política lingüística como nas accións discriminatorias dos organismos ideolóxicamente afíns ao PP.
A Consellería de Educación anunciaba no seu portal unha nova convocatoria dos programas do Plan Proxecta. Facíao ofrecendo unha ligazón á convocatoria no DOG en español. Que ninguén pense que se trata dun erro xa que volvemos a estar diante doutra agresión á lingua galega premeditada. A estratexia consiste na aplicación dunha serie de microaccións que van sempre na mesma dirección: a redución de espazos para o galego. O Plan Proxecta é un absurdo caixón de actividades programadas pola Consellería no que cada ano caben máis cousas: desde programas de igualdade de xénero a outros de climatoloxía ou de prevención do tabaquismo.
A Consellería anuncia a incorporación de 9 programas para este ano ata sumar un total de 41. Isto non é necesariamente nada positivo. Pola contra, hai moitas zonas escuras neste Plan. Poñamos por caso o programa do Aliméntate ben. As convocatorias deste plan xa foron publicadas no seu día e mesmo a da Froita na escola tiña un prazo de presentación de solicitudes que rematou o pasado 4 de agosto. Velaí que non é certo o que afirma a propia Consellería de que o prazo de solicitudes dos programas estará aberto ata o vindeiro 15 de outubro. O único que se abre é un novo trámite burocrático que antes non existía. Agora esíxenlle aos parcipantes unha inscrición na plataforma dixital do Proxecta para poder ter posibilidade de solicitalo. Non aclaran que farán coas convocatorias xa extinguidas. En resume, líos, atrancos e burocratización.
Referencia equivocada do Proxecto Antonio Fraguas, do portal do Plan Proxecta
Para máis, a convocatoria de todo tipo de actividades dentro do Proxecta aumenta o escurantismo e a falta de garantías que debe ter calquera organismo público. Algunha das convocatorias, polas súas características, deberían publicarse con todos os avais das convocatorias públicas. De non facerse así non hai garantías de que a resolución de premios ou concursos se faga cos controis habituais. Tamén se perde a información sobre o orzamento adicado a cada programa. Dos proxectos en innovación en dinamización (léase normalización) lingüística do curso pasado sabiamos que se outorgarían un total de 5 premios cunha dotación de 2.000 euros cada un. A incorporación destes proxectos na normalización ao Plan Proxecta non clarifica se vai manterse o orzamento, nin tan siquera sabemos se con este cambio vai modificarse tamén a orientación que se lle estaba dando ao mesmos. O que si sabemos é que polo camiño pérdese por completo a finalidade da súa convocatoria: segundo podemos ler no web do Proxecta o obxectivo fundamental para o alumnado é
"Mellorar as competencias e habilidades lingüísticas con especial incidencia na oralidade e/ou no emprego das TIC, tanto dentro como fóra do centro"
Como podemos comprobar, ningunha referencia á normalización. Xa que logo, a única función da inclusión dos proxectos de innovación en dinamización (léase normalización) lingüística é a dunha nova barreira administrativa para os centros que queiran presentarse á convocatoria. Se antes chegaba coa presentación do proxecto en tempo e forma, agora a Consellería esixe a preinscripción na plataforma dos Proxecta. A quen lle temos que agradecer toda esta desfeita?
X. C. Gª. Porral no encontro sobre
toponimia. Da RAG
Xa hai tempo que tiña que ter publicada esta entrada, pero é que non sei por onde debía comenzar.
O pasado sábado celebrouse en Pontevedra unha xornada sobre a recollida de toponimia organizada pola RAG e a Deputación de Pontevedra. Entre outros participaba Xoán Carlos García Porral cun relatorio no que explicou o traballo realizado no meu ex-centro, o IES Pintor Colmeiro (Silleda) que recibira o premio Antonio Fraguas. O froito máis destacado dese traballo son dous mapas (un de xacementos arqueolóxicos e outro de microtoponimia de Silleda) xunto coa edición dun libro no que se recolle todo o proxecto. Como dato curioso, a tirada foi de 500 exemplares; o concello de Silleda fixo outra de 1000. O curioso do caso é que hai un ano pedíuselle ao concello colaboración para realizar unha exposición na Casa da Cultura co fin de realizar un acto de presentación do libro para divulgalo entre os veciños. Aínda non houbo resposta e eses 1000 tomos fican gardados (secuestrados) nalgún lugar descoñecido.
Seguramente este traballo foi unha das principais aportacións ao conxunto das actividades realizadas no ENDL do IES Pintor Colmeiro. Non foi o único mérito de Xoán Carlos xa que baixo a súa dirección o ENDL pasou da insignificancia a ser parte relevante da vida do centro. Agora que marchei quixera repasar algunhas outras como a da Radio Colmeiro, argallada por Xosé Rodríguez, e que (unha mágoa) só estivo activa durante o curso 13-14.
Outra das iniciativas que mobilizou a boa parte do centro e que tivounha maior repercusión foi a que chamabamos "Nomeamos as aulas" na que lle dabamos o nome dun escritor a unha das aulas do centro. Aproveitábase a visita do escritor ao máximo propoñendo libros de lectura, realizando presentacións que percorrían a súa obra, facéndolle entrevistas,.... E foron moitos os que pasaron por Silleda, sobre todo grazas ao labor de Gracia Sanctórum. Por citar uns poucos: Rosa Aneiros, Ledicia Costas, Suso de Toro, Antonio Reigosa, Xabier P. Docampo, Fina Casalderey, Agustín Fernández Paz,...
Quixera destacar tamén o traballo realizado por Fe, quen con enorme paciencia e criterio titorizaba eses fermosísimos álbums ilustrados que realizaban os alumnos dos primeiros cursos da ESO. Cada un deles era unha alfaia.
Nos últimos cursos chegounos Maxo, cargada de ilusión en todo o que facía. Ela foi quen puxo ao alumnado a elaborar unha cantidade incrible de esopías, ou quen fixo a proposta de poñer en marcha un Taller de Normalización que publicou esta revista dixital, pero que, sobre todo, mantivo a un bo grupo de rapaces animados arredor dun proxecto normalizador.
Sería imposible relatar todo o traballo levado a cabo polo alumnado: xestión das contas das redes sociais, elaboración de artigos, carteis, colaboración nas máis diversas actividades,... Por poñer un exemplo que tivo certa repercusión nos medios, vou citar o artigo de Claudia no que denunciaba que despois dunha estadía nos Estados Unidos o funesto decreto do plurilingüismo permitíalle a exención da materia de... lingua galega, e non da que sería máis lóxico: da de inglés.
Na columna da dereita do blogue As Ferreiras mantense un apartado sobre prexuízos que contou para a seu tratamento nas aulas coa colaboración de Rosa, a orientadora. Sempre disposta para todo e con todos.
Un dos traballos que máis recordos me trae foi o da Paisaxe lingüística da vila de Silleda. Tiramos case 900 fotografías que houbo que clasificar. Elaborouse un documento que ben podería sentar as bases para iniciativas normalizadoras en colaboración co concello. Pero nunca vin nin interese real nin vontade de levar adiante ningún tipo de medidas. Por exemplo, detectáramos que os sinais dos vaos estaban todos en castelán. A pesar se saber quen era a empresa que vendía prácticamente todos, desde o concello non se puxeron en contacto con ela. Sempre se nos falou da imposibilidade de cambiar a situación. Pouco tempo despois en Moaña galeguizaban con vinilos sobre os sinais de tráfico nunha acertada campaña normalizadora. Pola contra o grupo de alumnos que colaborou nesta proposta era realmente excepcional.
Outro documento-base para sustentar o traballo do ENDL foi a análise sociolingüística que buscaba ofrecernos unha radiografía da realidade próxima en relación coa lingua. Seguro que cada un que mire o informe (se ten vagar) pode obter algunha conclusión interesante. A min quedoume na memoria unha cifra, a dun 71% do emprego da lingua galega tanto dos avós como dos pais dos alumnos do centro. Nese elo aínda non se producía unha ruptura da transmisión interxeneracional. A imposición dun límite superior dun 50%, tendencialmente 33%, ao uso do galego na escola establecido polo decreto 79/2010 significaba o establecemento dun forte factor castelanizador no sistema educativo público. Se a isto lle engadimos a existencia dun colexio concertado cunha evidente vocación supremacista, podemos enxergar un futuro de declive do galego nos vindeiros anos no concello de Silleda.
De entre todas as actividades podemos gabarnos de organizar todos os anos unhas xornadas adicadas á ciencia en galego nas que a denuncia da prohibición do emprego da nosa lingua estaba sempre no primeiro plano. Xornadas que sempre se viron enriquecidas polas propostas que nos achegaba a Coordinadora Galega de ENDL. En contraposición nunca houbo nada que aproveitar dos anuncios máis ben intoxicadores e propagandísticos da SXPL. Tamén, nos últimos anos participamos activamente no Correlingua, facendo que esta proposta estivera presente durante semanas no centro mediante diversas actividades que xiraban ao seu arredor.
Para rematar
Quedan moitas cousas atrás, pero nalgún punto hai que cortar.
Para rematar, de entre os centos de achegas que se fixeron nestes anos ao ENDL vou deixar dous vídeos. Un dos primeiros tempos da miña participación do ENDL e outro dos últimos.
O primeiro fóra toda unha sorpresa. Un día unha alumna, sen aviso previo, chéganos ao Equipo cun vídeo completamente rematado no que invitaba a todo o mundo a participar na normalización:
O outro é a última actividade realizada o curso pasado. Grazas á intermediación de Ana Pillado, Mini e Mero achegáronse a Silleda a dar unha das súas clases maxistrais
Saúde e normalización
P.S.: Acabo de ver que esta entrada tivo repercusión nalgún medio e que acabou sendo motivo de que o concello de Silleda se pronunciase sobre a falta de divulgación do libro Paisaxe lendaria e toponímica do concello de Silleda. Se isto serviu para rescatar a publicación e a prometida exposición sobre o mesmo, dou por bo o resultado.
Con todo, revisando o que dixen do concello, pode dar a impresión de que estamos diante dun inimigo da lingua, o cal non é o caso. Poño un par de exemplos. Primeiro: unha iniciativa de promoción do uso do galego no comercio, silledAgasalla, na que se pide a aportación do traballo do alumnado, foi proposta polo concello. Segundo: sempre colaboraron cos centros para facilitar que o alumnado acudira ás convocatorias do Correlingua.
Este vídeo da Mesa explica que “todos os datos amosan como o uso do galego está a diminuír a un ritmo alarmante, que só se comprende ao vermos como a posibilidade real de uso do galego está claramente limitada na práctica”. Aínda que preferiría que se divulgase o contido nun formato de presentación dixital (ver abaixo), se seguimos atentamente o vídeo veremos como se debuxa con claridade as principais liñas da enfermiza situación do galego, derivada dunha política lingüística agresiva contra a lingua debilitada. Co fin de reverter esta situación A Mesa propón seis propostas urxentes que o vindeiro goberno debería tomar.
Partindo dunha análise da realidade moi semellante, a Coordinadora Galega de ENDL elaborou tres decálogos de propostas para os partidos que concorren ás eleccións do 25-S centrados respectivamente nos ámbitos do ensino, os ENDL e a sociedade. O primeiro punto é a derrogación do funesto decreto do plurilingüismo.
Finalmente a Coordinadora de Traballadores de Normalización da Lingua (CTNL) tamén fixo a súa achega indicando cales deben ser as directrices para o traballo na normalización.
Con todo, a cuestión da lingua segue sendo residual no debate político da campaña electoral, o que fai sospeitar da existencia de tal debate. Onde si o hai é en Euskadi, aínda que iso non significa nada positivo. Alí tamén teñen eleccións, e un par de vídeos elaborados para a campaña xeneraron unha gran polémica que curiosamente non aparece nos medios das nosas latitudes. Saber delas pode darnos pistas onde pode ir o (terrible) futuro do discurso supremacista. Quen tirou a primeira pedra foi o PSE, cun vídeo no que identifica ao euskera como un obstáculo para acceder á función pública, dá a entender que é unha barreira contrapoñéndoo á igualdade. Por suposto que esquecen toda referencia a políticas normalizadoras e de garantía de atención, non só na adminstración, do cidadán na lingua vilipendiada.
Pouco despois foi o PP vasco quen susbscribiu o mesmo discurso, reactivando o "discurso da imposición" no que os discriminados aparecen como discriminadores, a normalización é un pozo sen fondo de gastos, a lingua segregada é excluínte, unha barreira. A politítica lingüística que se potenciará consiste en cercala nun gueto ao seu final natural: a desaparición.
En Galicia o PP esconde este discurso baixo unha capa de galeguismo baleiro. Porén a súa política segue os pasos enunciados no vídeo do PP vasco. Onte mesmo o presidente en funcións anunciou que a Xunta deixará de usar o galego como lingua preferente na atención ao cidadán cun decreto que forzará á administración a responder en castelán a aqueles que lle presenten demandas nesta lingua. Lembremos que unha das primeiras medidas do primeiro goberno de Feijóo foi pechar as liñas de galego, aquelas que consistían na inmersión en galego naqueles centros das cidades que así o solicitaban para os pais que querían que os seus fillos se socializaran nesa lingua. Velaí que non se trata de respectar, nin tan siquera con restricións, a suposta escolla da lingua do cidadán, o obxectivo é a redución de espazos da lingua galega.
Os empregrados da empresa pública declaman nas súas respectivas linguas o lema da campaña do Metro. Unha das empregadas é galega e utilizou a nosa lingua na campaña. Velaí que neste espazo publicitario Londres se abreu ao galego
Non sucede o mesmo coa campaña do PP para as eleccións ao Parlamento do vindeiro 25-S. Nas cidades e nas redes sociais podemos ver carteis deste partido nos que refusan a lingua galega. Velaquí un exemplo que explicita cal é a política lingüística que apoia este partido. Ademais este anuncio é dobremente ilustrativo xa que nel se fai negación explícita da identidade galega.
Por certo, quen siga algo da campaña comprobará o baixísimo nivel de galego que se emprega, cando se emprega. Xa que estamos co PP, sobra comentar que as intervencións de Feijóo son famosas pola disparatada colocación dos pronomes, pero non só por iso. Nesta ocasión o PP apostou por facer máis visible a súa posición antinomalizadora. Cada vez o seu carácter supremacista é máis explícito. Se en anteriores campañas renegaban da lingua en moitos mitins, agora suben un chanzo máis e nesta podemos ver carteis e referencias nas contas oficiais do partido nas que abandonan a lingua galega. Creo firmemente que é unha decisión tomada conscientemente e que ten como obxectivo seguir reforzando o ataque ao galego. Así cada vez vemos un PP máis pechado á nosa lingua, que cada vez é menos a súa, se que o foi algunha vez nalgunha medida.
Esta nova actitude vese acrecentada cun completo desleixo, mesmo burla, cando fan uso do galego. Vai un chío do PP coruñés como exemplo:
Hai agora corenta anos que vía a luz unha obra de referencia na sociolingüística galega contemporánea: Conflito lingüístico e ideoloxía na Galiza, cuxo autor é Francisco Rodríguez. Subtitulada A situación do galego como síntoma, a publicación, saída orixinariamente en Xistral, increméntase, agora, en Laiovento, para o que é a quinta edición, cun rico e amplo material. Trátase dunha edición corrixida e acrecentada, na cal se manteñen as grafías orixinais dos traballos que incorpora.
A sentenza do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia que anula tres artigos e apartados da ordenanza do Concello de Lugo é a última das medidas de desprestixio contra a lingua galega. Deixa sen efecto o apartado referente á lingua oficial do consistorio, e o que establece que as actuacións administrativas na nosa lingua serían totalmente válidas. No ámbito educativo son coñecidas as enquisas sobre a competencia lingüística declarada que amosan que as destrezas en lingua castelá superan ás que o alumnado presenta en lingua galega. O decreto do plurilingüismo, que reduce a un 33% a ensinanza en galego, tamén exerce un efecto prexudicial contra o idioma e contra a competencia lingüística que adquiren os alumnos na lingua propia de Galicia.
Aconteza o que acontecer en Galicia o próximo 25 de setembro, continúe o Alberto (Alberte) Núñez (Núnez) Feijoo (Feijó, a pronunciar Feishó) ou non presidindo a Xunta, a historia da lingua galega haberalle dedicar un capítulo a este político: o da consolidación do neocastrapo. El é paladín de tal fala e contou coa axuda inestimable de dona Pilar Rojo (¿Roxo?) á cabeza do Parlamento.
A imaxe está sacada do programa Telediario da RTVE, emitido o 18/08/16, dando a noticia da presentación da Volta Ciclista a España.
Hai uns anos isto non sucedía. O manual de estilo das canles públicas eran respectuosas coa toponimia galega. Despois de moito batallar conseguírase o respecto neste pequeno pero moi visible ámbito. Era ademais un punto de referencia para outros medios de comunicación e un punto de apoio sobre o que fundamentar a españolización dos nomes dos nosos lugares que mantiñan outros medios ou a propia administración noutros ámbitos. Agora o momento é outro.
Vivimos un período de forte agresión á identidade galega. O galego non conta, fica diluído no español, é completamente secundario. A consigna desde a dirección da TVE é a de empregar os topónimos galegos ao estilo franquista. As queixas coma ésta son cualificadas de radicalismo nacionalista e así xa consideran ter plena xustificación para a agresión á lingua galega.
Con accións coma ésta refórzase o espazo de agresión á lingua pois as canles privadas teñen aquí apoio para actuar da mesma maneira.
Resulta que nós, os galegos, pagamos as canles públicas. Tamén pagamos unha boa parte da organización da Volta Ciclista deste ano. O que nos desvolven é o desprezo e o insulto.
Eran emigrantes de vacacións. «Aquí a xente viste guai», dixo un con ese acento dos mozos que almorzan en galego nalgún suburbio de Lucerna, «alá non hai tendas de roupa bonita e barata, de feito só hai un Pull&Bear en Zúrich». Díxoo así, pulundbar, á alemá, e as curmás riron. «Dise pulandbiar», díxolle unha delas. «A saber como se di!», mediou alguén desde outra mesa. Naqueloutro lugar, tomaba o café a xeración dos que non mercan roupa en Pull&Bear porque xa non están para pantalóns rachados nin croptops co embigo ao aire. Os mozos erguéronse, e a rapaza galega que pontificara a perfecta pronuncia british da tenda de Arteixo, anunciou «Papá, pirámonos», e liscaron desa forma na que universalmente liscan os adolescentes, camiñando coma se arrastrasen nos pés un peso eterno. «Como pasa o tempo», sentenciou unha muller duns corenta anos, guapa, mentres os miraba afastarse. Había nesa frase unha nostalxia sen fin.
Registam as estatísticas a desoladora evoluçom do nosso idioma, a mais alta criaçom do país que já foi Gallaecia com os romanos e Kallaikia com os geógrafos helenos. Um monumento ímpar que justifica umha naçom.
Recibo unha chamada telefónica dunha desas novas empresas coas que teño contratada a enerxía eléctrica. O de sempre. Queren que lles expliques as túas decisións, facer un exame exhaustivo de por que fas o que fas ou deixas de facer o que non queres facer. Esa si que é a nova liturxia do mercado libre, a todas as horas tes que facer confesión. Pois a min non me apetece. Non tanto por capricho, senón por principios de autoestima. Mais iso é outro cantar.
Eu adoito meter o fociño onde non me chaman. Ás veces o resultado é positivo e saio co fociño indemne e outras con el adoecido. Así e todo, e a risco de non estar a ben con todo o mundo (non se pode), vou expresar en síntese as miñas ideas sobre ese manifesto que circula pola rede e que xa recibín unhas cantas veces, sobre o chamado apartheid lingüístico.
