15 de xullo, aniversario do falecemento de Rosalía. Case un século e medio despois, fan coincidir con esta efeméride a presentación do Plan xeral de normalización da lingua galega. Nesta mesma semana fixéronse dez anos do pasamento de Agustín Fdez Paz, quen tanto traballou pola normalización da lingua.
O pasado 15 de xullo, 141 aniversario da morte de Rosalía, coincidiron dous feitos arredor da lingua galega. A Xunta presentou a actualización do seu Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega e Galiza Cultura, unha reedición de Conflito lingüístico e ideoloxía na Galiza. A coincidencia convida á reflexión: cincuenta anos despois, o libro segue a ofrecer o diagnóstico que o Plan evita asumir.
En 1976 Francisco Rodríguez non buscou novas respostas. Cambiou o foco da análise. O galego non retrocedía por unha evolución espontánea, senón por unha relación histórica de dominación. Se o problema fose individual, abondarían campañas de sensibilización; como é estrutural, cómpre transformar as relacións de poder.
Desde a década de 1980, a política lingüística autonómica escolleu outro diagnóstico: concibe as linguas nun equilibrio administrábel, non nunha desigualdade que cumpra corrixir. O Plan Xeral de 2004 xa partía dese marco. O de agora repite o xesto. O propio conselleiro xa avisou de que o decreto que limita o galego no ensino non se toca. Sábese ben cal é o problema, porén elíxese non resolvelo.
Actualizar un plan é doado. Actualizar o diagnóstico exixe unha análise rigorosa que, ao que parece, a Xunta non está disposta a asumir. Rosalía, se cadra, xa o sabía cando chamou a non desertar da bandeira levantada.
Como se dunha gala se tratase, artistas e creadoras de contido amenizaron onte moi agradecidos a presentación do plan do galego do Goberno de Alfonso Rueda. O acto foi convocado oficialmente pola Xunta da Galiza como presentación da proposta para actualizar o Plan xeral de normalización da lingua galega, coa idea de renovar o de 2004 —após os datos do IGE de 2024 certificaren a perda récord de galegofalantes—. A base do plan ían ser as conclusións das comisións de expertos convocadas pola Consellaría de Cultura e Lingua. Ora ben, Rueda xa deixou claro esta semana que o plan era da Xunta e non dos expertos; así o dixo o día antes de que o coordinador das comisións, Manuel González, entregase ao conselleiro as conclusións dos devanditos grupos de expertos. Finalmente, o documento presentado pola Xunta ten moito de desexo bonito e pouco de propostas prácticas. Para mostra, un botón —que coincide coa liña vermella imposta por Rueda e o sector duro do PP—: o decreto de Núñez Feixoo que desde 2010 limita o galego nas aulas non se cuestiona nin se toca. De novo, no PP galego impúxose o sector máis radical fronte ás voces internas que pedían remodelar o decreto do ensino para que a intención do plan fose críbel. Lémbrese que a situación do galego é reversíbel se hai vontade normalizadora.
