O 18 de decembro do 2004, na sede coruñesa da Real Academia Galega desenvolveuse un plenario extraordinario, co mesmo ritual de entrada dos académicos e académicas de número, para acoller catro correspondentes: tres en representación das comarcas estremeiras de Asturias, León e Zamora, e un pola rexión de Xálima (ou Val do Ellas), dos somontes da Serra de Gata en Cáceres, onde, en palabras de Lindley Cintra, existe un «falar também essencialmente galego», que, como o «falar fundamentalmente galego, mas com leonesismos, de Castelo Rodrigo e de Riba-Coa no séc. XIII», débese a repoboadores galegos frecuentemente lembrados pola toponimia (1). Xosé-Henrique Costas bautizaría como valego esas falas de Cáceres.
1. A forma latina MĒLĒS, -ĬS designaba o mamífero carniceiro da familia dos mustélidos de pelo longo e espeso, agrisado no lombo, negro nas patas e no ventre, e abrancazado con dúas listas negras do fociño ata detrás das orellas, que vive en tobos profundos e ten costumes nocturnos. De MĒLĚ(M) debeu crearse en galego o termo mel, co e fechado, semellante a mel, co e aberto, do lat. MĚLLĚ(M), que designa a substancia doce e espesa que elaboran as abellas co néctar das flores e que tan gorentosa lle resulta ó devandito mustélido.
A tradutora e ilustradora Sara Plaza Moreno, sen ningunha ligazón familiar con Galicia, hai uns anos comezou a se preocupar pola situación lingüística e social galega para o que se valeu, sobre todo, da lectura de xornais dixitais na nosa lingua e de fontes variadas como programas culturais da TVG e portais na rede.
Hoxe hai dez anos da acción máis impactante de ProLingua: a multipresentación, ás 20:30 hora local, do libro 55 mentiras sobre a lingua galega en 69 localidades de Galicia e doutras zonas de España, e tamén no estranxeiro, en cidades de Europa, América e Asia. Nas semanas seguintes tivo lugar, ademais, un bo quiñón de novas presentacións noutros lugares diferentes.
nova Voz de Francisco Fernández Rei, membro de ProLingua.
Estes días pasados desveláronse os nomes dos galardoados cos Premios da Cultura Galega 2019 da Xunta de Galicia. Vou lembrar o nacemento destes premios para logo centrarme nos de creación literaria e outros do Ministerio de Cultura onde a Real Academia Galega conta cun membro do xurado.
1. O necesario PXNLG e a súa incipiente aplicación A ausencia dun plan integral de normalización, a alarmante caída na transmisión familiar e a perda xeral de falantes, sobre todo na mocidade urbana, motivaron que o goberno do Partido Popular de Fraga Iribarne iniciase no 2002 a redacción do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega (PXNLG), nun proceso aberto, consensuado e participativo, ó que lle puxo ramo o Parlamento de Galicia o 22 de setembro do 2004 ó aprobáreno por unanimidade os tres grupos da cámara (populares, socialistas e nacionalistas). O primeiro obxectivo xeral dese Plan era “garantir a posibilidade de vivir en galego a quen así o desexe, sabendo que conta co amparo da lei e das institucións.”
Cando Takekazu Asaka presentou en Compostela o 31 de xullo do 2015 a edición e tradución dos poemas de Martín Codax, acompañado dun CD onde un grupo xaponés interpretaba as cantigas do poeta do mar de Vigo, un xornalista preguntoulle polos seus futuros proxectos sobre a lingua e a cultura galegas. Contestou que posiblemente o libro de Martín Codax fose o seu último traballo, porque estivera varios anos con ese proxecto e que se achegaba á xubilación. Ese día pensei que esa obra, en edición moi coidada, era o ramo de Asaka a 32 anos de investigación sobre o idioma galego, de traducións de clásicos galegos ó xaponés e de difusión de Galicia e da nosa cultura no Xapón.
O 13 de abril presentouse o VI tomo do Atlas Lingüístico Galego, centrado nas variedades xeográficas da lingua vencelladas, directa ou indirectamente, coa terra como espazo natural e coas plantas e árbores. Se recollo hoxe a nova é porque batín con este vídeo de Nós TV no que entrevistan ao coodinador deste ciclópeo proxecto, Francisco Fernández Rei, no que explica moi claramente as características principais, tanto deste tomo, como dos futuros ou do conxunto do Atlas Lingüístico.
Máis información nesta nota do ILG
Para Xabier P. Docampo, irmánA idea de crear unha plataforma totalmente apartidaria na que puidese participar calquera persoa defensora do galego, á marxe da súa ideoloxía, débese a un loitador incansable e romántico, o chairego Xabier P. Docampo, cando na primavera do 2009 o novo goberno do PP da Xunta de Galicia anunciaba medidas desprotectoras para a lingua galega que ameazaban ir desmantelando o que tantos anos, e con tantas ilusións e sacrificios, custara erguer. O 4 de abril dese ano Docampo xuntou en Compostela un grupo de doce persoas, todas elas con anos de defensa da lingua galega –e non menos románticas ca el– para lles explicar o seu soño e como procurar facelo realidade. Semanas despois, por cooptación, o grupo inicial xa o formaban case 200 persoas, que a través de Internet discutiron e aprobaron o manifesto fundacional de ProLingua, que axiña se traduciu a varias ducias de linguas estatais e minorizadas.
por Xosé-Henrique Costas González e Francisco Fernández Rei, Membros da Cerna de ProLingua:
O pasado 22 de xaneiro estivemos en Oviedo para xulgar unha tese de doutoramento. Ese mesmo día fomos sabedores da publicación (por fin) do IV Informe do Comité de Expertos do Consello de Europa sobre o cumprimento en España da Carta Europea das Linguas Rexionais e Minoritarias.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de ProLingua:
O meu descubrimento do inconformista e heterodoxo Pepe Chao produciuse cando empezou a colaborar co semanario Teima, onde, de xaneiro a xullo do 1977, debullaba a actualidade da igrexa en xeral e comentaba desde unha perpectiva relixiosa progresista a actualidade de Galicia.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de ProLingua:
Querido Manolo:Na noite do mércores 23 chamoume un compañeiro para que lle confirmase o teu falecemento, seica a noticia se espallara nas redes sociais e na prensa dixital. Deixoume frío e mudo; reaccionei e díxenlle que non sabía nada, nin sequera que estiveses enfermo, que te vira moi ben a última vez que nos encontramos, xa xubilado, andando entre Panxón, Pozuelo e Guadalajara, e metido na leria de redactares unhas memorias. Animeite a que as rematases e as publicases canto antes, sabendo do moito zume que van dar, porque desde hai ben anos sei que es persoa totalmente libre no que opinas e contas, entregado á causa da lingua e da cultura galegas desde Madrid, pero sen deixares nunca de estar en Galicia. Sei que sempre dis o que pensas, ben argumentado, que non casas con ninguén, agás con aquela moza de Meira que estudaba Económicas, que coñeceras en Compostela.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de Prolingua:
Bos días ás autoridades, ó profesorado e ó estudantado do CEIP “López Ferreiro” e ás demais persoas asistentes a este acto. Antes de nada, quero agradecerlle a José Ramón Carril, coordinador do Equipo de Dinamización da Lingua Galega e director do colexio, a información que me deu sobre este concurso e, sobre todo, a honra que se me concedeu de clausurar o presente acto.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de ProLingua:
O Día das Letras Galegas do 2012 celebrouse na capital de Xapón, na sede do Instituto Cervantes, cun ciclo de tres sesións de música e poesía galega que organizou Takekazu Asaka, profesor de Filoloxía Románica da Universidade Tsudajuku de Toquio desde 1988. Asaka leva un bo quiñón de anos estudando a lingua, a literatura e a cultura galegas e espallándoas no seu país, á vez que exerce como incansable brigadista no uso e defensa do idioma propio de Galicia cando está entre nós. Embarcouse en ProLingua cando esta comezou súa singradura e realizou a versión xaponesa do manifesto fundacional desta plataforma apartidaria a prol do galego.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de Prolingua:
No concello portugués de Barrancos, situado ó noroeste da provincia de Huelva nunha zona onde o río Guadiana non forma fronteira con España, fálase unha variedade mixta coñecida como barranqueño, con base no portugués alentexano e forte influencia na fonética, na morfosintaxe e no léxico do castelán de Andalucía e do da Baixa Estremadura. O barranqueño, cuxa orixe parece estar relacionada cos asentamentos medievais de españois nesa zona portuguesa, mantívose polo contacto permanente con poboacións españolas veciñas. A máis próxima é Encinasola (Huelva), a 9 km, mentres que Santo Aleixo da Restauração (freguesía do concello de Moura), a poboación portuguesa máis próxima a Barrancos, está a 21 km; e a vila de Moura, á que antes do curso 1987-88 se deslocaban cada día estudantes do ensino secundario, está a 52 km.
Intervención de Francisco Fernández Rei na XXX Semana Castelao de Filosofía. 4 de abril de 2013.
Un pouco máis dun par de horiñas para pasar unha xornada invernal de outono. Veña!
O nacionalismo, co BNG como principal formación política, procuraba que se adoptasen todos os medios legais para que o galego fose lingua de uso normal, mentres que os dous partidos maioritarios (PP e PSdG-PSOE) mantiñan un compromiso máis ben morno coa normalización lingüística, o que explica que a política lingüística autonómica fose de “baixa intensidade”, como a definía Anxo Lorenzo no 2008. A inexistencia dun plan integral de normalización, a alarmante caída na transmisión familiar e a perda xeral de falantes, sobre todo na mocidade urbana, motivaron que o goberno do PP, que presidía Fraga Iribarne, iniciase no 2002 a redacción do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega (PXNLG), nun proceso aberto, consensuado e participativo, ó que lle puxo o ramo o Parlamento de Galicia o 22 de setembro do 2004 ó aprobáreno por unanimidade os tres grupos da cámara (populares, socialistas e nacionalistas).
por Francisco Fernández Rei, membro da cerna de Prolingua, nas Voces de Prolingua:
A comezos do pasado mes de marzo a prensa informou dunha carta privada do presidente da Real Academia Española (RAE) ó presidente da compañía RTVE en que lle manifestaba que no plenario da institución provocara “desconformidade e certa inquedanza” que se elixise unha canción cantada parcialmente en inglés para representar a España no Festival de Eurovisión. Trátase de Dancing in the rain, que escolleron os espectadores de TVE e un xurado profesional e que a murciana Ruth Lorenzo interpretará na gala eurovisiva do 10 de maio en Copenhagen. Segundo fontes afins á RAE, a institución quixo “ser discreta”, pero non podía deixar pasar “un feito así” porque o español é unha lingua que falan 500 millóns de persoas e porque o emprego do inglés nesa canción sorprendeu nalgúns países latinoamericanos, que se dirixiron á Academia para saber se ía manifestarse verbo diso.
por Francisco Fernández Rei, nas Voces de Prolingua:
Takekazu Asaka é profesor de Filoloxía Románica da Universidade Tsudajuku de Toquio, a súa cidade natal, onde leva un bo quiñón de anos facendo de embaixador da lingua e da cultura galegas; e desde que en 1989 veu a Galicia por vez primeira, as semanas que cada verán pasa entre nós exerce como auténtico brigadista na defensa da lingua galega, o que o leva a usala sempre con naturalidade en calquera situación e a reclamar, por ex., que nun restaurante lle dean a carta en galego ou a pedir que lle falen neste idioma, o que ten descolocado xente con moitos prexuízos sobre a utilidade da lingua galega que ve con estrañeza (e á vez cun aquel de admiración) como un xaponés se expresa en galego de xeito normal, aínda que cun sotaque particular.
