A educación: dereito ou mercadoría?

A educación: dereito ou mercadoría?. Estamos diante doutro libro que recolle unha multiplicidade de mans e cerebros, todos eles con experiencia e coñecemento do mundo educativo. A coordinadora é Mariló Candedo Gunturiz, presidenta da Nova Escola Galega explica o obxectivo fundamental desta obra:

manter activo o debate e a mobilización cidadá que non quere renunciar á conquista democrática que representa a educación pública

Baixo esta premisa preséntanse 12 traballos que ofrecen outras tantas reflexións sobre aspectos fundamentais cando do que se trata é de analizar a situación educativa actual, face a unha contrarreforma asentada no desmantelamento dun servizo público esencial para o desenvolvemento social.
Nun dos capítulos, do que a autora é a propia Mariló, apúntanse as principais características da LOMCE:

• Anticipación da segregación do alumnado aos 13 anos. Este aspecto terá como corolario o descarte de boa parte do alumnado cara a FP básica. Fundaméntase na culpabilización do propio alumnado do seu fracaso escolar.
• Xerarquización, simplificación e recentralización do currículo. Volta á lei Villar-Palasí. Fundaméntase enque só importan os resultados, sen ter en conta as circunstancias (recursos, ratio, ambiente social,...)
• Autonomía pedagóxica e modelo de gobernanza. Establécese co claro obxectivo de facilitar a privatización do ensino. 

Noutro dos capítulos repásase a dimensión dos recortes en educación que está tendo como consecuencia un empeoramento da calidade educativa e un encarecemento do que debería ser o dereito á educación mediante a conxelación de bolsas,  redución da cobertura dos programas de axuda para libros de texto, repagamento dos comedores escolares, encarecemento das escolas municipais de música, redución da financiación dos programas de formación do profesorado, dos programas contra o abandono escolar,...
Cocha Fernández repasa os tópicos falsos da FP: en Galicia o 60% do alumnado da secundaria post-obrigatoria cursaba FP vs. un 52% que é a cifra en Europa. Tamén comenta a complicada implantación da publicitada FP dual e tufo privatizador e de recurte dos dereitos dos traballadores co que vén adubiada.
No libro tamén hai espazo para unha panorámica da escola infantil (0-3anos), a educación inclusiva e a atención á diversidade, a autonomía dos centros educativos coa LOMCE, as perspectivas do ensino universitario, ou tendencia ao desmantelamento da educación social nun contexto de crise económica.

As reválidas na LOMCE
Para invitar á lectura deste libro non hai nada mellor que ler un artigo dun dos co-autores, Xosé Ramos Rodríguez, que foi publicado no dixital Praza Pública baixo o título "As reválidas na LOMCE, ou como segregar o alumnado".  Efectivamente, a LOMCE establece toda unha serie de obstáculos/reválidas que ao tempo que son un desprezo pola labor do profesorado terán como efecto a curto prazo a defenestración do labor pedagóxico ao poñelo ao servizo desas probas. No canto de espazos para aprender, teremos fábricas de pasantías.
Para que o caramelo sexa máis gorentoso, se o artigo de Xosé Ramos é moi clarificador, mellor é aínda ler a súa achega a este libro: "Alcance das avaliacións e o seu alcance na LOMCE"

A normalización usurpada
Valentina Formoso é a autora dun capítulo adicado ao estado da normalización lingüística no ensino. Nunhas poucas páxinas repasa o esencial da súa historia nos últimos 20 anos, destacando que pasamos do "a modiño" (en palabras de Agustín Fernández Paz) á involución.
No ano 2004 aprobárase co consenso de toda a sociedade o PXNLG. Sobre esta base redactouse o decreto 124/2007 que establecía un mínimo dun 50% de docencia en galego, un impulso do galego como idioma base na educación infantil e abríaselle paso á liñas de galego. Rachado o consenso, e cunha gran oposición social, o decreto 79/2010 abre unha vía involutiva establecendo un máixmo do 50% en galego, a prohibición expresa do seu uso na ciencia e a tecnoloxía e a apertura dun panorama desolador cunha imaxe negativa para o uso da lingua, excluíndoo das escolas infatís urbanas e  pervertendo incluso o ditame do TSXG que ditaminou que nin as familias podían escoller a lingua do ensino nin o alumno tiña liberdade para empregar na aula a lingua que lle petase.

Decreto do galego, pode facerse contra todos?

por Xosé Ramos, de Nova Escola Galega, no Xornal de Galicia

Hoxe terá lugar o Pleno do Consello Escolar de Galicia que vai emitir o seu ditame sobre o Proxecto de Decreto que ata agora se viña coñecendo por normalización lingüística, e que xa no seu título anuncia a súa intención de non normalizar (facer normal e igual o uso de dúas linguas que están en contacto pero que teñen situacións diferentes) senón de regular en clave de igualdade o que é clamorosamente desigual.
Non recordo un percorrido lexislativo de ningunha lei, nin estatal nin autonómica, que concitara máis unanimidade no seu rexeitamento que este Proxecto de Decreto.
Non foi só o rexeitamento social, que tamén o houbo por medio de actos, presentacións, concentracións, manifestacións e mesmo folgas; aínda que estes son sempre moi difíciles de calibrar en canto á súa representatividade, a pesar de que sexan significativamente evidentes se os lemos comparativamente. Foron sobre todo as institucións e organismos de todo tipo, uns por seren consultados dentro das boas prácticas políticas cando se elabora unha norma, e outros por vontade propia. Todos eles manifestaron o seu posicionamento contrario e abertamente preocuparte por como se concibe esta lei.
Máis grave parece a situación se temos en conta que este Proxecto, abertamente contraditorio con todo o entrabado lexislativo anterior, non conta co consenso político que si tiveron todos os decretos anteriores relacionados coa normalización lingüística. Quérese argumentar que o Decreto anterior tampouco tivo o acordo do Partido Popular, pero é necesario recordar que durante toda a súa redacción e tramitación si contou con ese acordo, e foi só no último momento, co texto xa coñecido e xusto antes dunha rolda de prensa conxunta, cando o PP mostrou o seu desacordo. Aquel clima de acordo evidenciouse tamén no ditame favorable ao Decreto de 2007 por parte do Consello Escolar de Galicia con data do 29 de marzo dese mesmo ano, que non tivo ningún voto en contra.
Nesta ocasión todo tipo de organismos se posicionaron contra o decreto, dende os sindicatos (mesmo algún habitualmente próximo ás políticas educativas do PP) aos Movementos de Renovación Pedagóxica, os Equipos de normalización e dinamización lingüística dos centros, asociacións de pais e nais, de estudantes, de escritores e editores, de asociacións de profesorado de diferentes áreas de coñecemento… en fin, a inmensa maioría do corpo asociativo que ten algo que ver coa lingua, a cultura ou a educación.
Tamén a Real Academia Galega e o Consello da Cultura Galega, organismos dos que non se nos escapa a súa importancia cando opinan sobre a lingua e a cultura e que foron contundentes en contra do Proxecto, máxime cando teñen unha hábito institucional de prudencia e comprensión coas iniciativas do Goberno, de calquera goberno. Desprezar na práctica os informes da Real Academia e do Consello da Cultura é un acto de soberbia sen precedentes na historia da Autonomía de Galicia.
Agora tócalle por lei ao Consello Escolar de Galicia emitir o seu ditame. Por que ten importancia a súa opinión?
Porque nel están representados todos os sectores do ensino, pais e nais da rede pública e privada, estudantes, concellos, profesorado tamén da rede pública e da privada, e mesmo os empresarios dos centros concertados, relixiosos e laicos; tamén organismos que teñen un coñecemento da educación e da cultura galega como a Universidade e diversas Fundacións. E por suposto tamén forma parte do mesmo, cun peso determinante, a propia Administración que ten seis representantes como tal, os altos cargos, e o propio conselleiro ostenta a Presidencia, ademais de nomear ao secretario e ás personalidades de recoñecido prestixio.
Ten importancia tamén porque a lei obriga ao lexislador a escoitar a este organismo que, pola súa composición, garante a opinión de quen coñece e ten lexítimos intereses no quefacer educativo, coa intención de contrastar as iniciativas lexislativas do poder cos destinatarios e coñecedores das mesmas.
A arquitectura do sistema democrático esixe que o poder político teña en conta estoutras voces (aínda que non lle obrigue a acatalas), para non supeditar os seus actos unicamente a unha vontade popular inevitablemente difusa nas súas intencións concretas e contrastables só cada catro anos. Son as boas prácticas políticas as que deben impedir que se faga caso omiso de todos os organismos dos que se dota a democracia para contrapesar, asesorar e apoiar a acción dos gobernos.
De non facer caso este Goberno, agardemos que os custes políticos sexan tan elevados que non volva a pasar que un partido, sexa o que sexa, lexisle en contra da opinión daqueles que está obrigado a escoitar.