Recursos sobre Domingo Fontán

Coa designación de Domingo Fontán como Científico Galego 2018 por parte da Real Academia das Ciencias de Galicia (RAGC), incrementouse a divulgación e o interese por este matemático do XIX. Ademais da revista da RAGC especialmente centrada na figura de Fontán, (portal, PDF) e o vídeo que abre esta entrada, o Consello da Cultura Galega publicou unha unidade didáctica.
Todas estas achegas súmanse ao diverso material que podemos recoller pola arañeira da rede. Velaquí se recollen algúns deses recursos.


Xeral

• Domingo Fontán, Galipedia
• Domingo Fontán Rodríguez. O home que puxo a Galicia no mapa, Álbum da Ciencia (CCG), por Margarita Barral Martínez.
• Domingo Fontán. Apuntes biográficos, Fundación Domingo Fontán
• Fontán polifacético, Fundación Domingo Fontán
• Domingo Fontán, un dos bos e xenerosos, Textos da exposición: Innovación e Territorio: O legado de Fontán ao século XX , USC 2010, www.dehistoria.net
• Boletín Oficial do Parlamento de Galicia, X lexislatura, nº99, (12/04/2017) que contén a resolución sobre as actuacións que debe levar a cabo o Goberno galego para difundir a vida e obra de Domingo Fontán, así como para a conmemoración no ano 2017 do 200 aniversario dos comezos da elaboración da Carta Xeométrica.
• Domingo Fontán e a Carta geométrica de Galicia  (CCG) (2018) Unidade didáctica coordinada por Xosé Antón Fraga e Elena Vázquez Cendón. Autores: Margarita Barral, Xosé Antón Fraga, Gonzalo Méndez Martínez, Víctor Pollán Fernández, Julio Rodríguez Taboada, Elena Vázquez Cendón.

Artigos

• Domingo Fontán, el ilustre olvidado, Galiciaé (20/05/2008), por Xema Aguiar
• Domingo Fontán, matemático sublime, El País (01/04/2011), por Suso de Toro
• Vítor H. Brandalise, un brasileiro seguindo os pasos do caderno de campo do xeógrafo Domingo Fontán por Galicia, por Xosé Mª Lema Suárez en Que pasa na costa (10/10/12)
• Domingo Fontán, xenio e amante da Galiza, Revista Murguía (12/09/12)
• A fábrica de papel de Fontán, RAG, (14/06/12)
• Que o mapa de Fontán nos ilumine, Sermos Galiza (06/09/14), por Manuel López Foxo
• Vello mapa, La Voz de Galicia (25/10/16) , por Santi Garrido
• Domingo Fontán, o redescubridor de Galicia, Historia de Galicia (21/11/16)
• Entrega do Mapa de Fontán, Almanaque das Irmandades (01/12/16)
• O pai do primeiro mapa científico de Galicia, La Opinión A Coruña (18/12/16) por Xosé A. Fraga
• Domingo Fontán, o descoñecido arquitecto de Galicia, Galiciencia (02/03/17)
• Unha ducia de... Mapas históricos de Galicia, (08/04/2017) Praza Pública
• Domingo Fontán Rodríguez, pai da xeografía galega, homenaxeado polo PPdeG, Historia de Galicia (09/04/17)
• Presentación del libro y mapa "Domingo Fontán. Carta geométrica de Galicia 1817-2017", (29/06/17) Faro de Vigo
• Galicia, ante o seu espello cartográfico, La Voz de Galicia, (29/06/17) por Xesús Fraga

Blogues

• Domingo Fontán Rodríguez, Historia de Portas. Neste blogue hai unha gran cantidade de entradas sobre a figura de Fontán:

• Os primeiros anos 

• Cronoloxía da súa vida

• Biografía resumo

• Domingo Fontán segundo a Enciclopedia Galega

• Imaxes

• Preito pola capitalidade da provincia

• A oratoria de Fontán

• O Mapa de Galicia

• Os mapas anteriores a Fontán

• Os seus mapas

• Fontán e o Museo

• Clima histórico

• O seu tempo.

• Cronoloxía

• Na última volta do camiño

• As súas cinzas

• El primer rostro de Galicia, blogue do periodista Vitor Hugo Brandalise que volve tras os pasos de Fontán en La Voz de Galicia
• Carta de Fontán: Toda Galicia vai nela, no blogue de Álvaro del Prado, Así es... o no...
• Tras os pasos de Domingo Fontán, blogue do CPI de Portas

Vídeos

• Planos de la cartoteca de Domingo Fontán,
• Domingo Fontan e a Rede Xeodésica da Galiza.Historias de Galicia (TVG)
• Teodolito de Fontán, da exposición Galicia 100 (CCG).Francisco Díaz-Fierros explica o papel deste teodolito na elaboración do primeiro mapa moderno de Galicia
• Domingo Fontán. La pasión por la cartografía documental 1996. 26 minutos. Con Vicente Montoto como Fomingo Fontán; guión de Xavier Manteiga; cámara: Pep Fortuny; producción, Inmaculada Castaño; dirección, Valentín Carrera. Emitido por TVG e Telecinco.
• O periodista Vitor Hugo Brandalise realizou unha serie de vídeos intentando reproducir os percorridos de Fontán por Galicia para elaborar a súa Carta Xeométrica:

• Tras los pasos de Fontán. En la Berenguela

• Tras los pasos de Fontán. En el Pedroso

• Tras los pasos de Fontán. En Formarís

• Tras los pasos de Fontán. En Sigrás

• Tras los pasos de Fontán. En Ponte Ulla

• Tras los pasos de Fontán. En Mesón do Vento

• Tras los pasos de Fontán. En la Torre de Hércules

• Tras los pasos de Fontán.En Melide

• Tras los pasos de Fontán. En la Cova da Serpe

• Tras los pasos de Fontán. En Sobrado dos Monxes

• Tras los pasos de Fontán. En San Xulián do Monte

•  Faladoiro sobre Domingo Fontán 1. O topógrafo Marcos Rial Docampo impartiu unha conferencia sobre Domingo Fontán no bar A Fonte do Galo de Cangas o pasado 18/05/17
• Faladoiro sobre Domingo Fontán 2.
• Faladoiro sobre Domingo Fontán 3.
• Faladoiro sobre Domingo Fontán 4.
• Día da Ciencia en Galicia 2018. Domingo Fontán Rodríguez. Vídeo da RACG

Libros

• Pensamento matemático en Galicia, Edicións do Castro (1992), autor: Ricardo Moreno Castillo. Ten un capítulo adicado a Domingo Fontán.
• 13 matemáticos galegos, Grupo Anaya (2004), autor: Ricardo Moreno Castillo. Ten un capítulo adicado a Domingo Fontán.
• Fontán, Editorial Galaxia 2015, autor: Marcos Calveiro. IX Premio Narrativa Breve Repsol 2015. Novela biográfica con moita información, case podería pasar por un ensaio sobre a vida de Domingo Fontán.
• A parroquia galega a partir da “Carta Geométrica de Galicia”, Minerva (repositorio institucional da USC) (2015), tese de doutoramento de María del Carmen Álvarez Monterroso
• Carta Geométrica de Galicia 1817-2017, Teófilo comunicación (2017)

Revistas

•  Tema: Domingo Fontán, GCiencia
• A ciencia en Galicia (2018). Revita da RACG nº 37. Versión dixital da revista da RACG editada en colaboración con GCiencia. Número especialmente adicado a Domingo Fontán.
• A ciencia en Galicia (2018). Revita da RACG nº 37. Versión PDF da revista da RACG editada en colaboración con GCiencia. Número especialmente adicado a Domingo Fontán.

Carta Xeométrica

• Carta Xeométrica en PDF, USC
• Carta Xeométrica de Galicia, Galipedia
• Carta Xeométrica de Galicia, Galiciana
• Mapa de Fontán en Mapas da Xunta (hai que escollelo en "selección de mapas de fondo")
• Carta Xeométrica, dixitalizada pola Biblioteca Nacional Española 
• Carta Xeométrica, Biblioteca Dixital da Real Academia da Historia

A Carta Xeométrica da EEI Barrionovo de Arteixo

O alumnado da EEI Barrionovo, da Pastoriza (Arteixo) cóntanos quen foi Domingo Fontán e como elaborou a chamada Carta Xeométrica, o primeiro mapa elaborado cun método matemático en Galicia, e un dos primeiros de Europa.
Parabéns aos rapaciños, e ao seu profesorado, que tivo que traballar non pouco para montar o vídeo.

Domingo Fontán e a Carta Xeométrica. Recursos

Tumba de Domingo Fontán
no Panteón de Galegos Ilustres

Para poñer en evidencia o furibundo ataque ao galego que se deriva do funesto decreto do plurilingüismo celébrase todos os anos o Día da Ciencia en Galego. Desafortunadamente imos pola VIII edición, neste caso adicada ás viaxes científicas, nomeadamente a viaxe de Darwin no Beagle e a do matemático galego Domingo Fontán para elaborar o seu mapa de Galicia. Como mostra paradigmática do seu cinismo, os mesmos que manteñen a secundarización da lingua galega e fan gala decote do desprezo pola mesma, foron os promotores o pasado mes de abril dunha resolución parlamentaria para difundir a vida e obra de Domingo Fontán. Tomando este blogue o nome da Carta Xeométrica,  non precisamos deste tipo de foguetería impostada para honrar a memoria dun galego que co mapa da súa terra ocupa un lugar relevante no noso tesouro colectivo do sermos galegos. As razóns de que poidamos prescindir de disfraces está en que asumimos e practicamos acotío o compromiso sen condicionamentos coa lingua.
Únicamente coa forza do sentimento da terra pode explicarse o enorme traballo que fixo Domingo Fontán pois el sen axuda foi quen de facer un mapa científico debuxando a face de Galicia.
Cada quen ten a súa patria, e o primeiro paso para non renegar dun mesmo é poñer os pés no chan e non renegar dela. E se hoxe padecemos o mal da galegofobia debemos procurar a súa orixe no desprezo e descoñecemento da nosa xeografía, pois aquel que non sinte a terra, non fai outra cousa que odiala en todas as súas formas.

Velaquí, xa que logo, unha recompilación de material sobre Domingo Fontán e a Carta Xeométrica.

Xeral

• Domingo Fontán, Galipedia
• Domingo Fontán Rodríguez. O home que puxo a Galicia no mapa, Álbum da Ciencia (CCG), por Margarita Barral Martínez.
• Domingo Fontán. Apuntes biográficos, Fundación Domingo Fontán
• Fontán polifacético, Fundación Domingo Fontán
• Domingo Fontán, un dos bos e xenerosos, Textos da exposición: Innovación e Territorio: O legado de Fontán ao século XX , USC 2010, www.dehistoria.net
• Boletín Oficial do Parlamento de Galicia, X lexislatura, nº99, (12/04/2017) que contén a resolución sobre as actuacións que debe levar a cabo o Goberno galego para difundir a vida e obra de Domingo Fontán, así como para a conmemoración no ano 2017 do 200 aniversario dos comezos da elaboración da Carta Xeométrica

Artigos

• Domingo Fontán, el ilustre olvidado, Galiciaé (20/05/2008), por Xema Aguiar
• Domingo Fontán, matemático sublime, El País (01/04/2011), por Suso de Toro
• Vítor H. Brandalise, un brasileiro seguindo os pasos do caderno de campo do xeógrafo Domingo Fontán por Galicia, por Xosé Mª Lema Suárez en Que pasa na costa (10/10/12)
• Domingo Fontán, xenio e amante da Galiza, Revista Murguía (12/09/12)
• A fábrica de papel de Fontán, RAG, (14/06/12)
• Que o mapa de Fontán nos ilumine, Sermos Galiza (06/09/14), por Manuel López Foxo
• Vello mapa, La Voz de Galicia (25/10/16) , por Santi Garrido
• Domingo Fontán, o redescubridor de Galicia, Historia de Galicia (21/11/16)
• Entrega do Mapa de Fontán, Almanaque das Irmandades (01/12/16)
• O pai do primeiro mapa científico de Galicia, La Opinión A Coruña (18/12/16) por Xosé A. Fraga
• Domingo Fontán, o descoñecido arquitecto de Galicia, Galiciencia (02/03/17)
• Unha ducia de... Mapas históricos de Galicia, (08/04/2017) Praza Pública
• Domingo Fontán Rodríguez, pai da xeografía galega, homenaxeado polo PPdeG, Historia de Galicia (09/04/17)
• Presentación del libro y mapa "Domingo Fontán. Carta geométrica de Galicia 1817-2017", (29/06/17) Faro de Vigo
• Galicia, ante o seu espello cartográfico, La Voz de Galicia, (29/06/17) por Xesús Fraga

Blogues

• Domingo Fontán Rodríguez, Historia de Portas. Neste blogue hai unha gran cantidade de entradas sobre a figura de Fontán:

• Os primeiros anos 

• Cronoloxía da súa vida

• Biografía resumo

• Domingo Fontán segundo a Enciclopedia Galega

• Imaxes

• Preito pola capitalidade da provincia

• A oratoria de Fontán

• O Mapa de Galicia

• Os mapas anteriores a Fontán

• Os seus mapas

• Fontán e o Museo

• Clima histórico

• O seu tempo.

• Cronoloxía

• Na última volta do camiño

• As súas cinzas

• El primer rostro de Galicia, blogue do periodista Vitor Hugo Brandalise que volve tras os pasos de Fontán en La Voz de Galicia
• Carta de Fontán: Toda Galicia vai nela, no blogue de Álvaro del Prado, Así es... o no...

Vídeos

• Planos de la cartoteca de Domingo Fontán,
• Domingo Fontan e a Rede Xeodésica da Galiza.Historias de Galicia (TVG)
• Teodolito de Fontán, da exposición Galicia 100 (CCG).Francisco Díaz-Fierros explica o papel deste teodolito na elaboración do primeiro mapa moderno de Galicia
• Domingo Fontán. La pasión por la cartografía documental 1996. 26 minutos. Con Vicente Montoto como Fomingo Fontán; guión de Xavier Manteiga; cámara: Pep Fortuny; producción, Inmaculada Castaño; dirección, Valentín Carrera. Emitido por TVG e Telecinco.
• O periodista Vitor Hugo Brandalise realizou unha serie de vídeos intentando reproducir os percorridos de Fontán por Galicia para elaborar a súa Carta Xeométrica:

• Tras los pasos de Fontán. En la Berenguela

• Tras los pasos de Fontán. En el Pedroso

• Tras los pasos de Fontán. En Formarís

• Tras los pasos de Fontán. En Sigrás

• Tras los pasos de Fontán. En Ponte Ulla

• Tras los pasos de Fontán. En Mesón do Vento

• Tras los pasos de Fontán. En la Torre de Hércules

• Tras los pasos de Fontán.En Melide

• Tras los pasos de Fontán. En la Cova da Serpe

• Tras los pasos de Fontán. En Sobrado dos Monxes

• Tras los pasos de Fontán. En San Xulián do Monte

Libros

• Pensamento matemático en Galicia, Edicións do Castro (1992), autor: Ricardo Moreno Castillo. Ten un capítulo adicado a Domingo Fontán.
• 13 matemáticos galegos, Grupo Anaya (2004), autor: Ricardo Moreno Castillo. Ten un capítulo adicado a Domingo Fontán.
• Fontán, Editorial Galaxia 2015, autor: Marcos Calveiro. IX Premio Narrativa Breve Repsol 2015. Novela biográfica con moita información, case podería pasar por un ensaio sobre a vida de Domingo Fontán.
• A parroquia galega a partir da “Carta Geométrica de Galicia”, Minerva (repositorio institucional da USC) (2015), tese de doutoramento de María del Carmen Álvarez Monterroso
• Carta Geométrica de Galicia 1817-2017, Teófilo comunicación (2017)

Carta Xeométrica

• Carta Xeométrica en PDF, USC
• Carta Xeométrica de Galicia, Galipedia
• Carta Xeométrica de Galicia, Galiciana
• Mapa de Fontán en Mapas da Xunta (hai que escollelo en "selección de mapas de fondo")

Post Scriptum

• Tema: Domingo Fontán, GCiencia

Galicia, ante o seu espello cartográfico

por Xesús Fraga, en La Voz de Galicia:

Hai mapas que ademais de representar un territorio chegan a erixirse nun dos seus símbolos. Un caso paradigmático é a Carta Geométrica de Galicia que en 1834, tras 17 anos de traballo, rematou o xeógrafo e matemático Domingo Fontán. Non só foi un traballo pioneiro que marcou un fito cartográfico e sobre o que se basearon dende estradas ata o ferrocarril, senón que o seu encontro situou a non poucas persoas ante o espello de Galicia. Cunqueiro atopouno de mozo no Instituto de Lugo: «Allí estaba mi tierra, la tierra de mi vocación y mis días, la tierra temporal y la eterna, la tierra que mi lengua -la tierra de mi oscuro acento labrego- necesitaba para soñar». Case dez anos despois, Ramón Otero Pedrayo publicaba Arredor de si, a gran novela da Xeración Nós, e na que o seu protagonista, Adrián Solovio, leva o mapa de Fontán ao leito de morte dun parente. Unha fascinación que se mantén hoxe: Miguel-Anxo Murado emprega como fío condutor do ensaio Otra idea de Galicia a Fontán, de quen Marcos Calveiro escribiu unha biografía novelada.

Que o mapa de Fontán nos ilumine

por Manuel López Foxo, no Sermos Galiza:

Andamos perdidos, desorientados, sen brúxula, sen saber se estamos en Tagen Ata ou imos cara a Terra Ancha. De verdade, creo que nunca tan necesario nos foi o mapa de Domingo Fontán, a Carta Geométrica de Galicia daquel sabio e humanista galego que se adiantou ás imaxes de satélite e á maioría dos países europeos máis desenvolvidos da súa época, situándose na vangarda científica de Europa, e ao que, por certo, ninguén lle vai pór nunca unha soa flor na súa tumba, nin sequera unha queiroga en flor de calquera dos montes aos que el subiu para levar a cabo esta descomunal tarefa. Somos así.

Domingo Fontán

Documental do ano 1996 sobre Domingo Fontán, autor da Carta Xeométrica de Galicia. Primeira parte:



Segunda parte: sobre a confección do seu mapa de Galicia


Terceira parte: actividade política e os seus últimos anos de vida


Vía Fundación Domingo Fontán

A miña patria

Non é a primeira vez que escapo do tema da lingua neste blogue, e se o fago é únicamente para falar precisamente deste blogue, en concreto do seu nome.
A 'Carta Xeométrica' foi elaborada polo matemático Domingo Fontán. Acabo de ver aquí e aquí unha nova aplicación informática que nola achega con moi boa resolución, trátase dos fondos cartográficos do IGN. Unha boa mostra disto é esta captura de pantalla que puxen aquí, na que aparece un anaquiño do mapa de Fontán, precisamente o da aldea da que el era natural: Porta do Conde, do concello pontevedrés de Portas, próximo a Caldas de Reis. Pódese comprobar que Fontán, lonxe de renegar das súas orixes, explicitou na súa mellor obra  a  reivindicación da autoría da Carta Xeométrica que lle levou dezasete anos da súa vida. Así, Fontán asina o traballo precisamente indicando que a aldea de Porta do Conde era a Patria do Autor.
Únicamente coa forza do sentimento da terra pode explicarse o enorme traballo que fixo Domingo Fontán pois el sen axuda foi quen de facer un mapa científico debuxando a face de Galicia cando na altura a única referencia que había era
Cada quen ten a súa patria, e o primeiro paso para non renegar dun mesmo é poñer os pés no chan e non renegar dela. E se hoxe padecemos o mal da galegofobia debemos procurar a súa orixe no desprezo e descoñecemento da nosa xeografía, pois aquel que non sinte a terra, non fai outra cousa que odiala en todas as súas formas.

Máis información sobre Domingo Fontán: Fundación Domingo Fontán, e Domingo Fontán, Domingo Fontán, matemático sublime (artigo en El País o 1/04/2011) Porta do Conde, capital da cartografía de Galicia (artigo en Lecer do 10/04/2011), Domingo Fontán na actualidade (artigo en Lecer do 11/04/2010),