O Carvalho Calero do IES de Arzúa

O IES de Arzúa gañou o 1º premio no X certame de curtas convocado pola AS-PG con este vídeo adicado a Carvalho Calero, o escritor protagonista no Día das Letras deste ano, no caso de o houbera.

 

Cuncas de patria

por Henrique Harguindey Banet, en Nós Diario:

Era a fin da década de mil novecentos cincuenta. En Lugo. Os meus trece anos. Cos meus amigos andaba eu moito, no tempo das vacacións, polas costas do Parque: xogabamos á pelota e a mil cousas, subiamos aos castiñeiros de Indias, buscabamos barriñas de cuarzo transparente poliédrico... E iamos tamén polas terras das beiras, á dereita polos agros de patacas que chegaban case ao pé da Muralla, á esquerda polas encostas de campías e árbores das baixadas á Tolda.

Haberá primavera

Orixinal cartel da Fundaçom Artábria co que reivindican unha nova edición das letras adicadas a D. Ricardo Carvalho Calero

Engadir lenda

A voz presente

Exposición "A voz Presente" do portal Carvalho Calero 2020

Exposición A Voz Presente by kiarqu2458 on Scribd

Omisión nas letras galegas

por Xosé Lois García, no Sermos Galiza:

Os doutos académicos da Real Academia Galega (RAG), continúan reiteradamente asentados na anomalía de non elixir Ricardo Carballo Calero (tamén, Ricardo Carvalho Calero en grafía lusófona), falecido en 1990 e desde 2000 podía ser elixido para a celebración do Día das Letras Galegas, segundo os estatutos da RAG. Mais os chamados preclaros desta institución continúan omitindo un distinguino persoeiro clave na literatura galega. Autor dunha gramática do galego, dunha “Historia da Literatura Galega Contemporánea”. Artífice de poesía, teatro, narrativa, ensaio e numerosas colectáneas. Un creador completo e distinguido, membro numerario da RAG. Só por esta inmensa obra en galego merece a distinción do Día das Letras Galegas, outros autores de menor valía creadora foron homenaxeados. Mais o contubernio académico proliferou contra Carballo Calero, por ser protagonista no alegato de explorar na lingua portuguesa un achegamento do idioma galego ao portugués e tendo como horizonte a lusofonía, como elemento de rescate da orixinalidade lingüística. Pregados na censura, talvez por esta postura, Ricardo Carballo Calero desapareceu dos matices que podía manifestar a RAG. Nunca aclarou o porqué desta omisión, fronte á petición de numerosas persoas das letras e de asociacións culturais que continúan reivindicando o Día das Letras Galegas para Carballo. O que non se pode obviar é a escrita en galego da súa ampla obra, esta é a que se ten que valorar e non cercala co silencio e pecharse no oficioso statu quo da intolerancia. Unha determinación da Academia moi parecida ao secretismo do Sacro Colexio Cardenalicio, sorprendéndonos con incomprendidos misterios.

Don Ricardo

por Miguel Anxo Fernán Vello, no Sermos Galiza:

Cando se cumpriron dez anos do pasamento do sabio profesor, do intelectual polígrafo e do escritor total que foi don Ricardo Carvalho Calero (1910-1990), eu lembraba naquela altura que don Ricardo, como ninguén no seu tempo, soubera ver, dende unha fonda tensión que lle fornecía o coñecemento de Rosalía e de Castelao, a raíz e o froito dunha nación chamada Galiza: unha forma de harmonía futura —pensaba eu— na cal brillaría ben alta a figura e a obra do mestre ferrolán. Mais a día de hoxe, cando xa se teñen

O recoñecemento en vida, antídoto da desmemoria

Por Pilar García Negro, no Sermos Galiza:

Non tiven a ocasión de visitar, no cemiterio de Ourense, a tumba de Xosé Ramón e Fernández-Oxea, Ben-Cho-Shey, mais coñezo que deixou ordenado que a súa morte non fose aproveitada para autohomenaxe de quen se servise dela en acto póstumo. As homenaxes verdadeiras ou son en vida ou, indefectibelmente, van ter un aquel de autopromoción por parte de quen as organizar. Tamén souben (ouvinllo moitas veces) da orde de Manuel María de impedir que certo personaxe interviñese nas súas honras fúnebres, coñecedor, como era, do exacerbado protagonismo de que o tal facía gala, en todas cantas exequias de ilustres contaban coa súa presenza. Viñéronme estas lembranzas á mente ao ler, no Sermos… dixital, a recordación de Xoán Costa verbo das noticias, artigos ou comentarios publicados na prensa periódica galega por diferentes persoeiros verbo do falecemento de Ricardo Carvalho Calero, hai agora 25 anos, o 25 de Marzo de 1990. Da data de publicación das esquelas funerarias, eu lembro vivamente como moitas delas, pequenas por mor do custo, foran inseridas por asociacións culturais de calquer lugar do país, tan servidas de entusiasmo patriótico como escasas de recursos. Era emocionante lelas, como un testemuño do cariño e aprezo suscitado por quen coñeceran como conferencista na derradeira década da súa vida. Como tamén lembro a demisión da Real Academia Galega de D. Jenaro Marinhas del Valle, en protesta pola actitude e conduta desta institución verbo do finado.

Deixemos de reclamar o Día Das Letras Galegas para Carvalho Calero: dediquémosllo!

por Manuel López Foxo, no Sermos Galiza:

Levamos quince anos, si, quince anos!, agardando un acto de elemental xustiza: que a Real Academia Galega recoñeza a inmensa figura de don Ricardo Carvalho Calero, que promova o seu estudo e divulgue a súa obra. E nada. Nin ao cumprírense os 50 anos da publicación da 1ª edición d´A xente da Barreira, nin os 50 anos da 1ª edición da súa Historia da Literatura Galega Contemporánea, nin os 50 anos da súa entrada na Universidade de Compostela como profesor de Lingua e Literatura Galegas, nin os 50 anos do seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, nin tampouco ao cumprírense os 10, os 20 ou os 25 anos da súa morte… Nada. Xa cambiou catro veces a RAG de presidente e a institución da rúa Tabernas segue sen recoñecer a quen entrou nesa institución en 1958, nada menos que da man de don Ramón Otero Pedrayo, don Florentino López Cuevillas e don Xesús Ferro Couselo, a quen incluso tivo a oportunidade de ser nomeado presidente da Real Academia Galega tras a morte de Sebastián Martínez Risco e a quen en 1971 redactou as Normas Ortográficas da Academia Galega. Nin o seu vello amigo Francisco Fernández del Riego conseguiu desde a presidencia da Academia que lle dedicasen o Día das Letras Galegas, tendo que deixar o cargo con esa grande frustración persoal. De verdade, pode haber maior sectarismo que o que unha maioría de académicos da RAG exerce coa figura de Carvalho Calero? Podemos seguer a agardar algo dunha institución cultural que entre as súas normas non escritas ten a de non dedicarlle endexamais o Día das Letras Galegas a quen ousou defender unhas teses lingüísticas diferentes ás normas que aprobaron en 1982 a Real Academia e o Instituto da Lingua Galega?

Non é xusto, señores e señoras da Academia

por Marica Campo, no xornal El Progreso:

ANDAN XA a circular por aí nomes de posíbeis dedicatarios das Letras Galegas 2015. Por exemplo o ‘Foro E. Peinador’, integrado por nove empresarios, reclámao para Enrique Peinador ou Isidro Parga Pondal. Non dubido dos seus merecementos e do atinado que é recordarnos que a nosa lingua pode e debe estar ligada ao mundo empresarial. Tamén eu o desexo para Fiz Vergara, Xela Arias, Luísa Villalta e Manuel María por citar só as que en vida me foron máis próximas. Porén, señores e señoras académicas, é vergoñento que a estas alturas Don Ricardo Carballo Calero (e tamén don Ricardo Carvalho Calero) non tivese o seu 17 de maio con todo o que isto suporía de exhumación, estudo e publicidade da súa obra, que á fin iso é o que fica despois dos fastos, oficiais e non oficiais, cos que se celebra un autor ou autora de noso.

17 de Maio: Ricardo Carvalho Calero

por Pilar García Negro, no Sermos Galiza:

Quixo a casualidade que Ricardo Carvalho Calero ingresase na Real Academia Galega un 17 de Maio. Foi no ano 1958, cun discurso titulado “Contribución ao estudo das fontes literarias de Rosalía”. Hai 55 anos; faltaban, logo, 5 para que a tal data, a proposta de Fernández del Riego, fose consagrada como o Día das Letras Galegas. Carvalho fora proposto por tres significados membros ourensanos do Grupo Nós: Otero Pedraio, Cuevillas e Ferro Couselo. O ilustre escritor non recuperaría os dereitos civís até 1965. Aínda faltaban tamén sete anos para poder opositar á praza do ensino medio que combinou coa docencia de Lingua Galega na Universidade e aínda faltaban máis outros sete para poder gañar a oposición á cátedra de Lingüística e de Literatura Galega da mesma. Sobre a débeda que a RAG contraíu con don Ricardo e nunca pagou non volverei falar agora -fíxeno abondosamente noutros escritos-. Fóra da RAG, coido que toda institución que leve o nome de Rosalía de Castro ou dela se ocupar debera escreber con letras de ouro o nome de quen tantas páxinas dedicou á nosa escritora central, con tal prodixio de investigación, erudición e dedicación continuada.

Carvallo Calero, a posibilidade de rectificar a historia

Vídeo documental realizado pola AS-PG con motivo do pasamento de Ricardo Carvallo Calero. Guión e locución de Francisco Rodríguez. Imaxes da entrevista con Carvallo Calero realizada por Francisco Salinas Portugal en 1988. Arquivo gráfico de A Nosa Terra. Produción: Xan Carballa Alonso. Realización Servimav.

O porvir do galego. 25 anos despois

No programa "A dúas bandas" da TVG, emitido en maio do 1987 participaban Carvalho Calero e Constantino García. O tema era "o porvir do galego". 25 anos despois conviña pegarlle un repaso.

Censuras en vida, censuras póstumas

por Pilar García Negro, profesora da UDC, en El País:


Cadroume ler no día 2 deste mes o artigo de Suso de Toro Aquilinaria carballesa, en que se facía eco da censura que se cerneu no seu día sobre a persoa e obra de Ricardo Carvalho Calero, no comezo da cativa institucionalización autonómica. Agradoume moito o seu contido, pois o escritor evocaba os termos principais dun conflito onde o profesor mantivo a súa independencia de criterio e a súa defensa da lingua de xeito tal que non cabía no marco de control e distribución regulada da mesma e da súa literatura.
Dúas semanas despois, lin tamén con atención o artigo da profesora Helena Miguélez Carballeira, O outro tabú sobre Carvalho Calero, indubitabelmente provocado polo que citei de Suso de Toro, mais que non aparece nomeado por nengures. Nen este artigo nen nengún outro, ou estudo ou análise onde se examine a obra do profesor e se reivindique o seu legado. Bon comezo, abofé: denunciar pretensamente un silencio, aplicalo estritamente a quen se critica! Mais vaiamos aos termos principais do que á autora lle produce, seica, grande irritación.

Problemática das linguas sen normalizar. Situación do galego e alternativas

Libro da AS-PG editado por Xistral no15 de marzo 1980, na véspera da celebración da marcha sobre o Foxo (A Estrada) baixo o lema "polo uso irrenunciabel do noso idioma, contra o decreto de bilingüismo", convocada pola Asamblea Nacional de Ensinantes de Galicia.
Autores: Luís V. Aracil, profesor de sociolingüística da Universidade de Barcelona,  María Pilar García Negro, profesora no Instituto Eusebio da Guardia, Francisco Rodríguez, profesor no instituto d´A Estrada, Pilar Vázquez Cuesta, profesora da Universidade de Salamanca, e Carvalho Calero, profesor da Universidade de Santiago.
Un libro para ler coa perspectiva dos 31 anos xa pasados desde a súa publicación.

Don Ricardo na lembranza

por Henrique Rabuñal, escritor, no Xornal:

Non podemos pasar por alto a edición do volume Ricardo Carvalho Calero: ciencia, literatura e nación que publica a UDC con coordinación editorial dos profesores Sánchez Rei e Biscainho Fernandes. O libro recolle os traballos presentados na Reitoría coruñesa ás xornadas homónimas que conmemoraban o centenario do nacemento do erudito ferrolán e o vixésimo aniversario do seu pasamento.

A relevante obra literaria e científica de don Ricardo sumada a unha personalidade que encarna os mellores trazos do galeguismo contemporáneo fan desta obra unha nova ocasión de achegármonos a unha das figuras centrais da Galiza do século XX. Subscribimos plenamente as palabras dos editores cando subliñan a valía intelectual, a honestidade académica e o compromiso co seu país e a súa lingua do autor de Scorpio. Fronte ao silencio ao que é relegado por algunhas institucións das que foi membro, a Universidade coruñesa, na que traballan algúns dos seus máis brillantes discípulos, pon en valor o legado de quen foi fillo e continuador da xeración Nós, membro principal do Seminario de Estudos Galegos ou primeiro catedrático de Lingüística e Literatura Galega na USC.

Tratamos e coñecemos ao autor da Historia da literatura galega contemporánea logo da súa xubilación en 1980. Nese último decenio asumiu unha defensa do noso idioma en particular e dos intereses xerais do noso país cun rigor que está presente en ducias de escritos e intervencións públicas e publicadas. Co paso dos anos a súa figura axigántase e cobra aínda máis valor a súa achega como erudito, como escritor, como profesor e como home público galego. Como todas as figuras relevantes, don Ricardo non se sumou ao discurso máis cómodo nin riu as grazas dos diversos poderes. Coñecendo o seu pensamento e a súa praxe non resulta difícil saber que opinaría dos asuntos máis decisivos do debate político, financeiro, cultural e lingüístico que presiden a Galiza dos nosos días. A súa figura e o seu pensamento estarán felizmente moi vivos neste século como o proban os contributos recollidos no volume Ricardo Carvalho Calero: ciencia, literatura e nación.

Carvalho Calero

por José Ramom Pichel Campos, no Galicia Hoxe:

A RAG tivo muita valentia em celebrar este ano o Dia das letras galegas ao poeta Lois Pereiro, por ser um poeta de muita alta qualidade e por punk. É sempre um bom começo apostar por pessoas alternativas, e até mesmo polas marginadas, esquecidas e até manipuladas. Ou seja, polas que estiveram em primeiro plano e quando mudaram a sua opinião passaram a um segundo plano, de foreground a background. E disso é que queria falar.

Nos sistemas operativos como Linux, existem processos em execução que nos possibilitam poder usar os computadores. Estes processos não são mais do que tarefas que tem de fazer o sistema operativo, para que funcionem por exemplo os monitores, as impressoras, os periféricos ou as aplicações que estamos a usar. Estas aplicações podem ser as precisas para utilizar Internet, correio eletrónico ou pacotes ofimáticos de uso diário.

Existem diferentes jeitos de saber, dependendo do sistema operativo, quais são os processos que nesse momento estão a executar-se no nosso computador. Um deles em Linux/Unix é uma instrução chamada "ps" que nos mostra todos os processos que se estão a executar, tanto os das aplicações que estamos a usar como aquelas que não. Esta é a diferença fundamental entre os processos, os que se vem que usamos e os que não vemos. Podemos fazer que um processo esteja em foreground e por tanto que esteja em primeiro plano e também podemos fazer que propositadamente a sua execução se torne invisível, os chamados processos em background. Para isso escrevemos o nome do projeto a executar com "" ao final (p.e.: firefox ).

Carvalho Calero foi um processo foreground da filologia e da cultura galega e propositadamente foi para um quarto plano, um processo background. A razão foi que compreendeu a Boole, o sistema binário e disse aquela frase: "O galego ou é galego-português ou é galego-castelhano", ou seja, o galego ou é uma língua internacional ou acaba sendo inevitavelmente uma mistura, um portunhol, apesar dos esforços da boa gente. Carvalho Calero foi o grande impulsor do reintegracionismo linguístico, o galego é a primeira forma legítima dentro dum sistema linguístico conhecido por português.

Se algum dia se decide conceder o próximo dia das letras galegas ao professor Carvalho, ao melhor os galegos entenderão que ele mesmo se concebia como parte de um processo, onde todos devíamos participar, para aproveitarmos dessa vantagem de falar a variante mais antiga da língua de duzentos milhões de pessoas.

A saúde e o porvir do galego segundo a diagnose dos doutores Carvalho e Roca

por Xosé Ramón Freixeiro Mato, en Terra e Tempo:

Certamente, Ricardo Carvalho Calero foi doutor en Filoloxía e como tal ten feito grandes contributos para o desenvolvemento dos nosos estudos filolóxicos, tanto lingüísticos como literarios. Mais no ámbito concreto da lingua galega ten operado tamén cal un doutor en Medicina, someténdoa a análise clínica e emitindo a correspondente diagnose. Constata o doutor Carvalho que o galego está doente e que necesita intensos coidados para se recuperar, a mostrar ao mesmo tempo unha preocupación pola súa saúde que vai alén da meramente profesional. Como nacionalista militante e comprometido, vai defender a lingua da nación tanto mediante o seu uso literario como desde unha perspectiva teórica. Para iso utilizou un ricaz repositorio de comparacións e imaxes de grande eficacia argumentativa, que hoxe constitúen verdadeiras xoias do xénero xornalístico. Unha das máis reiteradas ao longo e largo da súa obra ensaística é a comparación da lingua galega cunha persoa doente necesitada de coidados especiais. Neste sentido, o autor sitúa no século XV a perda da boa saúde do galego ou, se quixermos, o comezo da súa "história clínica" como lingua "enferma e mutilada". 

Desde aquela, separadas xa as falas de aquén e alén Miño, nin o proceso de castelanización das estruturas internas do galego se detivo, ben ao contrario, nin tampouco se parou a continua perda de galegofalantes, acrecentada exponencialmente nas últimas décadas, de modo que o idioma propio da Galiza camiña na actualidade cara á súa desaparición ou disolución na lingua do Estado -"transubstanciaçom no castelhano" como di Carvalho-, que vén a ser o mesmo. Isto parece constatar que non resulta viábel como lingua con futuro un galego equidistante do castelán e do portugués, pois nas circunstancias sociopolíticas que se dan na Galiza o peixe grande está a devorar o pequeno, como tan ben vaticinara o noso autor. É por isto que se está a impor igualmente, a meu ver, outra advertencia premonitoria do ilustre doutor: o galego só pode ser galego-castelán ou galego-portugués; isto é, ou reafirma a súa personalidade dentro do primitivo sistema galego-portugués a que pertence, ou se converterá nunha variante dialectal do idioma oficial do Estado. 

Se voltarmos, pois, á historia clínica de Carvalho, deberemos coincidir con el en que a doenza do galego continúa vinte anos após o pasamento do autor e que a manutención da situación do galego como lingua subordinada ao castelán non está a servir para a súa curación; polo contrario, a doenza agrávase por momentos. Carvalho propugna unha necesaria intervención reparadora que consiga eliminar a doenza sen matar o doente. Debe ser unha operación cirúrxica que extirpe os castelanismos de diverso tipo que se incrustaron no galego, para desa forma recuperalo tamén como instrumento literario eficaz e auténtico, sen dependencias alleantes. Non se trata de lle dar asistencia humanitaria ao doente para que morra en condicións dignas, mais de intervir para que sobreviva. Eis a súa diagnose. A dificultade está na natureza da intervención ou, se quixermos, na determinación do grao posíbel ou máis recomendábel de intervención que o estado do doente e as circunstancias permiten. Porén, debemos constatar tamén que a proposta diagnóstica e cirúrxica de Carvalho -e do reintegracionismo- non gozou da aquiescencia da equipa médica oficial da altura, que optou por suaves remedios paliativos que non conseguiron deter o percurso da doenza, embora algunhas das recomendacións daquel fosen tidas en conta de forma parcial e indirecta. A doenza no seu conxunto agravouse co paso do tempo, mais certos sintomas do doente melloraron substancialmente. 

É este o caso do modelo de lingua escrita e culta hoxe dominante, onde as intervencións descastelanizadoras van dando resultados positivos, axudadas en parte polas modificacións normativas de 2003. Mais non acontece o mesmo polo xeral na lingua oral maioritaria, tanto culta como popular. O certo é que esta vía de aposta pola calidade lingüística desde o modelo oficial, alén de apuntar tamén na dirección marcada por Carvalho e de ter, por conseguinte, un obxectivo reintegracionista en sentido amplo -afastamento do español e aproximación do portugués-, está a producir algúns resultados esperanzadores a curto prazo e pode confluír nun prazo máis longo con outras estratexias deseñadas polo noso autor, que de todas as formas nunca rexeitou as medidas graduais tanto no tempo como no espazo, e polo movemento reintegracionista. Mais do que excluíntes, as diferentes estratexias deben ser complementares. Algunhas persoas acreditamos en que só a combinación destas, co portugués como referente, e unha decidida acción político-social poderán curar o doente. Talvez Carvalho fose un adiantado ao seu tempo e por iso o seu diagnóstico foi rexeitado na altura. Mais se o enfermo continúa a empeorar, como parece ser o caso, se callar podería resultar oportuno reconsiderar tal diagnose.

Algunhas voces alleas en principio ao debate normativo galego así o consideran. É o caso do profesor da Universidade de Essex I. M. Roca, tamén doutor en materia lingüístico-filolóxica, que nun artigo de 1997, dando por imparábel o proceso de desaparición do galego tradicional -e por tanto natural-, só acha tres vías realistas de escolla para o futuro: completar o actual proceso de substitución do galego polo español, manter durante un período non moito longo a ficción da viabilidade do que el chama galego artificial como se fose tan galego como o galego natural, ou recoñecer activamente o galego como un compoñente do complexo dialectal portugués. As dúas primeiras opcións conducirían a que o galego natural continuase a perder falantes durante máis unhas poucas décadas até só ficar del un puñado de eruditos apoiados por unhas poucas institucións e algunhas cátedras universitarias, acabando por desaparecer. A outra rota posíbel, a opción terceira, suporía segundo el o recoñecemento dun lugar e dun papel para o galego no firmamento do portugués. Isto implicaría de entrada que a maioría dos galegos continuarían a ter ou considerar o español como a súa lingua, unha minoría decrecente continuaría a falar o galego natural e outra pequena minoría continuaría a cultivar o estándar ou galego artificial, de modo que non se produciría ningunha mudanza repentina na situación. Ao mesmo tempo, a 'intelligentsia' iríase facendo gradualmente competente en portugués, que conviviría co seu galego natural ou adquirido, como acontece con casos similares en moitos outros lugares de Europa e do mundo. Evidentemente, ese camiño emprendido por aquela debería ser seguido polo 'stablishment' político, que implementaría políticas apropiadas, en particular o ensino do estándar portugués, introducido conxuntamente co ensino actual do galego como dúas faces dunha mesma moeda. Recalca o profesor Roca que a súa proposta non é substituír o galego polo portugués, mais acrecentar este ao repertorio lingüístico das persoas galegas, ou cando menos a aquelas que desexaren aproveitar esta oportunidade única para ampliar o seu horizonte lingüístico, cultural e se callar tamén social e económico. Isto podería incentivar a transmisión do galego natural ás novas xeracións e inevitabelmente este iría mudando e mergullándose dentro do portugués estándar, mais de modo gradual e espontáneo como parte da vida natural da lingua.

Tal proposta, dunha ou doutra forma, comeza hoxe a ser considerada, aínda que parcial e subrepticiamente, por algúns lingüistas que estiveron sempre moito afastados dos postulados reintegracionistas. O propio Roca se pon á marxe das disputas entre reintegracionistas e isolacionistas, e pretende emitir un xuízo puramente científico. En confronto radical coa opinión de Ramón Piñeiro, sostén que precisamente para non renunciar ao galego cómpre afastalo do castelán e viralo cara ao portugués, condición imprescindíbel para a súa sobrevivencia segundo el. Mesmo invoca a súa capacidade investigadora para proclamar solemnemente que non hai futuro para o galego, nin tan sequera a curto prazo, se non comeza urxente e vehementemente a se transformar en "portugalego". Partilla por tanto I. M. Roca co movemento reintegracionista a opinión de que a virada do galego para o portugués é condición necesaria e solución única neste momento para a preservación do galego. Nada substancialmente diferente do que nos propuxo hai unhas décadas Carvalho Calero. E aínda me atrevería a suxerir que nada radicalmente afastado do que outras persoas, por vías só parcialmente distintas, vimos propondo.

Por iso quería insistir na necesidade de avanzarmos no afortalamento dun galego digno e de calidade, cada vez máis depurado das interferencias do español e, por consecuencia, máis próximo do portugués. Acho que esta vía, máis lenta, é no entanto a máis segura e a que máis posibilidades ofrece con vistas ao futuro, para alén doutras máis directamente reintegracionistas que nas actuais circunstancias sociopolíticas baten con moitas dificultades para a súa socialización. De todos os xeitos, o que temos claro algunhas persoas é que non podemos permitirnos vivir de costas ao portugués e que este debe ser introducido no sistema educativo por dúas vías. A primeira é que nas aulas de galego se reserven unhas horas dentro do programa para explicar as diferenzas ­-ortográficas, morfosintácticas e léxicas- entre as diversas normas do sistema, portuguesa e brasileira basicamente, como se explican as diferenzas entre o inglés e o español europeos e o americano nas aulas destas linguas, só que no noso caso con moita máis razón, pois o galego está necesitado do prestixio e da percepción social de utilidade que esas linguas xa posúen. A segunda vía é a de introducirmos o portugués como materia obrigatoria no ensino a partir de determinado nivel, garantindo polo menos a súa presenza en todo o ensino secundario. E isto porque, alén das vantaxes que por si propio nos ofrece o portugués, o seu coñecemento virá sempre a reforzar o galego, o seu prestixio e, en definitiva, o seu porvir.

Un mellor coñecemento do portugués e unha relación intensificada entre a Galiza e o norte de Portugal a través da participación política e económica nunha mesma eurorrexión europea, ben como a crecente presenza e prestixio do Brasil no concerto mundial, acabarán por facer visíbel na sociedade galega a identidade fundamental entre as variantes lingüísticas galego-portuguesas e a conveniencia dunha maior confluencia con elas, tamén ortográfica cando for posíbel. Ao mesmo tempo, derrubaríanse preconceptos aínda vigorantes a respecto da falta de utilidade do galego. Teñamos en conta que se na edición de 2001 do Atlas das linguas ameazadas no mundo elaborado pola Unesco o galego se achaba dentro do grupo de linguas "en perigo", na edición de 2009 saíu desa categoría, aínda que con discutíbeis criterios metodolóxicos, xustamente pola súa proximidade do portugués, segundo declaracións do responsábel do informe. Mais ben sabemos que o perigo persiste. 

De calquera modo, a pertenza ao sistema lingüístico galego-portugués estendido polo mundo é unha das fortalezas do galego que debemos aproveitar convenientemente, como propuxeron os doutores Carvalho e Roca. Mais para o convertermos na verdadeira lingua nacional da Galiza e non para nos consolarmos co "menos mal que nos queda Portugal". O que a nós nos debe importar -e tamén aquilo a que estamos moralmente obrigados- é que o galego sobreviva no propio territorio de orixe do sistema. Para este propósito non debemos desprezar nin o diagnóstico nin as medidas terapéuticas dos citados profesores doutores.

Carvalho Calero vetado na web da Consellería de Educación

Sistemáticamente na web da Consellería de Educación aparecen as novas da Secretaría Xeral de Política lingüística. Pode que só sexa unha curiosidade, unha casualidade, ou pode ser que haxa un intento deliberado e un tanto trapalleiro de agachar a figura de Carvalho Calero pois na lista de noticias da SXPL aparece a referencia á homenxe que por medio da figura do presidente Feijóo se lle fixo ao ilustre estudoso da literatura galega coa entrega á familia dunha obra facsimilar promovida non só pola secretaría xeral, senón tamén pola Consellería de Educación e da man da Editorial Galaxia e que, nin máis nin menos  " é a homenaxe da Xunta de Galicia a Ricardo Carvalho Calero co gallo do centenario do seu nacemento".
Supoño eu que con este ocultamento non querían esconder a participación do presidente na lembranza de Carvalho Calero. Ou si?

P.S.: unha curiosidade, na dirección do apartado de actualidade da SXPL é http://www.xunta.es/linguagalega/noticias  porén, a da Consellería de Educación é http://www.edu.xunta.es/web/news. Curioso versus: noticias contra news.

Ferrol con Carvalho Calero

A Coordinadora de Equipos de Normalización Lingüística de Ferrolterra e o Concello de Ferrol puxeron en marcha un sitio web para a información e reflexión sobre a vida e a obra do intelectual ferrolán Ricardo Carvalho Calero.
Teñen un espazo que gardan para poemas musicados de Carvalho. Están agardando polas achegas. De momento teñen ao grupo A minha embala con María Silencio, gañadores do concurso Musicando Carvalho Calero. Vía CTNL

Estudos lingüísticos e literarios (1971)

por Xavier Castro Rodríguez, no Galicia Hoxe:

Para moitas xeracións de estudantes -tanto nos anos do bacharelato como nos universitarios-, o nome de Ricardo Carvalho Calero (1910-1990) forma parte cosubstancial do desenvolvemento académico nas materias da lingua, a literatura, o ensaio e a investigación. A súa importancia como eixo esencial da época de preguerra, a activa militancia despois da contenda (logo do paso polo cárcere e do seu afastamento posterior de calquera labor público) e un traballo incansable arredor da lingua e a literatura galegas, fixeron del un investigador importante -máis aló de diferenzas filolóxicas con outros colegas-, un observador da realidade do idioma e un incansable mergullador no feito literario do que foi, nalgúns trazos, pioneiro. No discorrer persoal non obviou a poesía, o xénero dramático, a novela e, naturalmente, o ensaio, un terreo no que a súa Historia da Literatura Galega Contemporánea, ou os ensaios arredor do idioma, non pasaron inadvertidos para público e crítica que, puntualmente, recoñecerían neles a dimensión do profesor, ensaísta e estudoso.

Hai case corenta anos que na Editorial Galaxia vía a luz este manual no que Carvalho Calero fusionaba esas dúas liñas de traballo que mantivo activas e que se presentan expresamente no título: "Sobre lingua e literatura galega". Non cabe dúbida que, desde a perspectiva que dá o tempo, os estudos e traballos lingüísticos e literarios teñen evolucionado e o multiperspectivismo nas súas análises son, desde hai moito tempo, un trazo esencial do labor investigador. Con todo, cómpre recoñecer o interese e importancia dun volume coma este, dividido en tres amplos capítulos: o primeiro dedicado a unha miscelánea (Rosalía, Xohana Torres, Queizán, o conto popular...), un segundo apartado centrado nas cantigas medievais, as influencias provenzais, as pastorelas, o Santo Graal... e, finalmente, un bloque no que salienta trazos fonéticos do idioma, aspectos de sufixación, documentos medievais... Un amplo abano de asuntos moi heteroxéneos condensados nestas páxinas nas que o profesor amosou unha parte das súas investigacións que é mester iluminar á luz do tempo en que foron trazadas e plasmadas.