Divulgando ciencia en galego

Fátima Barros, estudante de Medicina na USC, abordou o papel das redes sociais como canle de divulgación científica: a ciencia en galego como ferramenta de normalización lingüística. Outro vídeo máis da CTNL nesa magnífica iniciativa que é LGx15

Domingo Frades, moito amou a súa fala

 

por Francisco Fernández Rei, nas Voces de ProLingua:

 

O 18 de decembro do 2004, na sede coruñesa da Real Academia Galega desenvolveuse un plenario extraordinario, co mesmo ritual de entrada dos académicos e académicas de número, para acoller catro correspondentes: tres en representación das comarcas estremeiras de Asturias, León e Zamora, e un pola rexión de Xálima (ou Val do Ellas), dos somontes da Serra de Gata en Cáceres, onde, en palabras de Lindley Cintra, existe un «falar também essencialmente galego», que, como o «falar fundamentalmente galego, mas com leonesismos, de Castelo Rodrigo e de Riba-Coa no séc. XIII», débese a repoboadores galegos frecuentemente lembrados pola toponimia (1). Xosé-Henrique Costas bautizaría como valego esas falas de Cáceres.

Os nosos dereitos lingüísticos: vivir en galego. A avogacía exercida dende o galego: casos e sucesos

Velaquí a 8ª edición do LGx15, o evento de charlas organizado pola CTNL. A primeira achega desta edición está protatonizada por Elsa Quintas Alborés avogada e vicepresidenta da Mesa pola Normalización Lingüística.

Elsa expuxo a lexislación da que nos podemos valer para conseguirmos vivir en galego, as contradicións normativas e as grandes lagoas existentes na lexislación respecto das linguas e os falantes. Mencionou supostos especiais que foron abordados pola Liña do Galego

Conversa Bernardo Penabade-Valentina Formoso

Conversa de Bernardo Penabade e Valentina Formoso da serie "Ensino formal de galego. O que está a faltar? "

Despois duns requilorios sobre o ensino do portugués nos centros dos dous protagonistas da conversa, comeza unha análise profunda e moi interesante sobre a normalización da lingua desde o ensino.

 

Trece anos e un día

Dende hai 13 anos sento na noite de Reis diante do ordenador, abro o editor do blogger, coloco a foto do camelo á esquerda e escribo unha entrada lembrando os primeiros pasos que daba nesta Carta Xeométrica. 

Se un comproba na columna da dereita o arquivo do blogue decatarase de que o número de publicacións dos últimos anos (unhas 150), especialmente do que acaba de rematar (só 101), reduciuse considerablemente. En boa medida isto é debido a que me comprometín conmigo mesmo a manter máis actualizado o outro blogue que teño, Retallos de matemáticas, que non é máis que outra forma de furar na normalización; neste caso, reivindicando desde a práctica o emprego da lingua galega no mundo das matemáticas. Si, aínda estamos tan atrasasados que aínda hai que facelo. Si, o ensino das matemáticas en galego continúa a estar prohibido. De aí xurde a necesidade deste dous blogues.

Espero continuar moito tempo, sobre todo moito tempo despois de que ese tipo de prohibicións quedaran atrás.

O milagre das maiorías lingüísticas no Censo de Poboación

 

por Mauro Fernández en Praza Pública:

O castelán ten maioría de falantes en Galicia, pero o galego tamén. O último Censo de Poboación e Vivendas do ano 2021 infórmanos de que a maioría (o 64%) das persoas residentes en Galicia falan castelán coa familia sempre ou frecuentemente. Pero tamén nos di que outra maioría (o 57%) falan sempre ou preferentemente galego. E imos xa polo 121%! Para que logo digan algúns que Galicia non é un “sitio distinto”.

Lingua e nacionalismo galego

 

por Miguel Anxo Bastos Boubeta en Nós Diario:

Leo con desacougo as estatisticas que informan de que a lingua galega xa non é de uso maioritario na nosa terra e sobre todo de que se está a perder de forma alarmante o sue uso entre os máis novos, algo que levo xa tempo constatando. Non son eu de votar culpa en outros dos malos resultados das estratexias en política lingüística, sexa na Xunta, no ensino, nos medios de comunicación de masas ou en calquera outra institución das que adoitan ser responsabilizadas deste fenómeno, sen buscala primeiro en men mesmo e logo de ser o caso extender parte da responsabilidade a praxe política ou cultural dos que nos reclamamos defensores da nación galega.

 

Lingua en estado de alarma

 por Marcos Maceira en La Voz de Galicia:

Saltan as alarmas cada vez que se publican datos sobre o uso do galego. Especialmente cando o censo do INE de 2011, como no último de 2021, sinala que eran pouco menos da metade de galegas e galegos quen empregaban maioritariamente a lingua propia, natural e orixinaria do país, a que nos fai visíbeis e audíbeis como pobo con plena capacidade de se desenvolver.

 

Sobre o uso do galego: Filoloxía e política (Política)

 por Xesús Alonso Montero en La Voz de Galicia:

Desde hai bastante tempo as enquisas dos sociolingüistas sobre o uso do idioma galego non son favorables. De feito, non fai falta nesta cuestión ser especialista para que calquera cidadán atento se decate de que o uso da vella lingua do país, lonxe de medrar, vai minguando engordiño.

Un día

Orixinal composición de "Son trío" para o poema 'Un día' que Celso Emilio Ferreiro escribira polo pasamento do seu irmán e que se publicou no libro "Viaxe ao país dos ananos"

Pipocas, os flocos da Mesa

 

Pipocas é un catálogo web elaborado pola Mesa que recolle todos os filmes e series dobradas ou lexendadas á nosa lingua e que redirixe o público ás plataformas na que está cada título. No momento do seu lanzamento, o catálogo recolle máis de 100 títulos. Dende a entidade asegúrase que será actualizado de xeito permanente e solicítase que o público contacte para advertir da ausencia de calquera filme ou serie.

Esta iniciativa lémbranos o portal Flocos.tv da Axencia Audiovisual Galega que a Xunta do PP pechou sen dar ningún tipo de explicación e na que podiamos achar filmes orixinais en aberto. Despois das críticas a Agadic abrira unha mala copia de Flocos, Canle.tv, que non tardou en pechar. Hoxe en día o apoio ao audiovisual galego esváese en autobombo e propaganda. As oportunidades de crear un tecido audiovisual están completamente aniquiladas, e con elas toda política normalizadora asociada.

13 de decembro de 1987, alí estabamos

 

A Mesa pola Normalización Lingüística convoca o 13 de decembro de 1987 a primeira grande manifestación pola lingua. Participan todas as forzas políticas, sindicatos, anpas, movemento veciñal… Recordo perfectamente aquela manifestación polo que me subiu un calor polo peito cando me vin nesta foto de Xan Carballa que difundiu a Mesa polas redes sociais.

"Lusofonía" vulgar

 

por Pilar García Negro no Nós Diario:

O conto foi así. Recebín hai uns días aviso dunha mensaxe oral no meu telemóbel. Ao descoñecer o número, fixen a comprobación oportuna e verifiquei que se trataba dunha das pesadísimas –e consentidas– compañías telefónicas, dedicadas á caza e captura de clientela. O gravado di así: "Sale ahí... un contestador en portugués". O dito non era para min, obviamente, senón un comentario con algún compañeiro ou compañeira de traballo telefónico. A voz masculina tiña sotaque nativo. Cal, a miña mensaxe gravada?: "Deixe, se quixer, a súa mensaxe. Obrigada". Galego puro. En fin, o comentario tróuxome á memoria a gargallada descomunal da miña nai cando lle perguntaron nunha tenda (de que eu era clienta habitual) se a súa filla (servidora) era portuguesa. Galega coma min!!, exclamou ela. Hai moitos anos disto. Vese que a consideraban a ela fonte fiábel da información que a min non ousaran perguntar. En resumo: falar galego sempre, falar galego formal, público = portugués. Neles, nos portugueses, enténdese, porque non teñen máis remedio: é o seu. No noso caso, xa sabemos que se entende por "normal": mudar do galego ao español cando convén. Tamén me veu á memoria a afirmación do responsábel dun parque de campismo no Algarve (1978): ao ouvirnos falar a catro amigos, identificounos como galegos, para alegría nosa, mais aclarounos que se refería ao "galego" deles, isto é, o portugués setentrional, o sul da antiga Gallaecia, diríamos hoxe.

 

Toponimia do Val de Miñor

O pasado día 02/12/2022 o académico Gonzalo Navaza impartiu unha conferencia programada polo Instituto de Estudos Miñoráns

Ciencia en galego no IES do Milladoiro

A finais do pasado mes de novembro o Club de Ciencia do IES do Milladoiro realizou uns obradoiros experimentais, nos que os seus integrantes (rapaces e rapazas de 2º ESO, 3º ESO, 4º ESO e 1º Bacharelato) explicaron aos alumnos dos dous primeiros cursos algúns experimentos

Lingua e ensino

por Marta Dacosta en Nós Diario:

 

Esta semana falamos da lingua. Foi na xornada "Lingua galega e sociedade na Educación Secundaria" promovida desde a Universidade de Vigo e a Deputación de Pontevedra. Tamén esta semana liamos nestas páxinas a entrevista a Pepa Baamonde, profesora expedientada nos 80 por exercer a súa profesión de acordo coas súas conviccións pedagóxicas de que as aulas debían ser impartidas en galego.

 

Lendo a entrevista sorprendinme cos paralelismos con situacións posteriores, penso no conflito no colexio de Palmeira, aos poucos días de entrar en vigor o Decreto 247/1995, a primeira vez que a regulación do uso da nosa lingua no ensino adquiría o rango de Decreto.

 

Ou como foron os intereses políticos antigalegos os que apremaron contra o Decreto 124/2007 desde antes de nacer. Aquel decreto recollía o aprobado tres anos antes no Parlamento por unanimidade, o uso da nosa lingua nas matemáticas e outras áreas científicas até acadar o 50% das horas de docencia.

 

 

Ese Decreto foi un dos temas centrais da campaña do aspirante Feijóo que, aos poucos días de tomar posesión iniciou un desarticulamento progresivo daquela norma e que logo sacaría da chistera a proposta do plurilingüismo entendido como trilingüismo ou como dicir que dámos as clases en inglés para reducirlle espazo á lingua galega.

 

O resultado xa o coñecemos: o avance da desgaleguización das persoas máis novas, as que no futuro terán que transmitir a lingua, esa que aínda lles falan os seus avós e que eles talvez non lle falen aos seus netos.

 

Por todo iso, cómpre un compromiso efectivo coa normalización da lingua (compromiso que, como di o Comité de Expertos da Carta Europea, non se comprobou en Galiza). Un compromiso que revise e actualice a lexislación e as prácticas tendo en conta a situación actual. Existe xa unha proposta amplamente referendada que foi presentada aos grupos parlamentares, agás ao PP que se negou a recibila: a Proposta de Bases para a Normalización do Ensino en Galiza.

 

É moita hora de a poñer en marcha.

Onde está o plurilingüismo do decreto do plurilingüismo?

 

Se a política lingüística do goberno popular ten como obxectivo principal revitalizar o uso e a presenza do galego en todos os ámbitos é un completo fracaso. Atendendo ás autoproclamacións de contínuos éxitos e avances, temos que entender que o que procura esa política lingüístca é a progresiva laminación da nosa lingua. Así o certifica o último estudo sociolingüístico Prácticas lingüística na infancia. A xestión lingüística nos primeiros contextos de socialización. En concreto cítase ao Decreto 79/2010, publicitado como decreto do plurilingüismo, como a principal arma para facer efectivo este ataque á normalización:

" o Decreto do plurilingüismo está a restrinxir o ámbito do galego no ensino e favorece ao castelán, de xeito especial nas cidades, podéndose considerar como unha política lingüística de erosión do status do galego."

Este proceso destrutivo vese acompañado da desatención normalizadora das actividades extraescolares, de ocio e tempo libre. Lembremos que Valentín García, o secretario xeral de política lingüística, cando era preguntado polo funesto decreto derivaba o discurso precisamente sobre a importancia do uso do galego fóra da escola. En primeiro lugar, cada vez o peso da escola na aprendizaxe do galego é maior, tal e como se reflicte neste gráfico extraído da publicación.

En segundo lugar, agora vemos que fóra da escola faise o mesmo que dentro da mesma. Alén disto, calquera que saiba as catro primeiras letras de sociolingüística ten presente que os programas de normalización, para seren efectivos, deben implementarse en todos os ámbitos. Por outa banda, o decreto 79/2010 só rebaixou e restrinxiu espazos e oportunidades para a lingua galega con respecto ao anterior, o decreto 124/2007, impulsado polo bipartito. Neste sentido, no informe do Seminario se Sociolingüística da RAG afírmase que 

"O Decreto 124/2007 relacionouse cunha maior presenza do idioma galego na docencia; segundo o 72% dos enquisados e enquisadas recibiron a maior parte da docencia en galego, mentres que na actualidade, estando en vigor o Decreto 79/2010, a cifra redúcese ao 53%. [...]. A aplicación do decreto do galego (Decreto 124/2007) tivo unha repercusión directa no retroceso nos usos non formais e durante eses anos as prácticas dos galegofalantes mantivéronse. A aplicación do Decreto do plurilingüismo (Decreto 79/2010) estivo relacionado coa volta do desprazamento que se viña a producindo no marco das relacións horizontais."

Non é que se diga só neste informe, todos os estudos ao respecto certifican a contribución do decreto 79/2010 ao asasinato do galego. Os asasinos apoltrónanse nas cadeiras de San Caetano. Todos os seus esforzos van encamiñados a ocultar a autoría deste xenocidio lingüístico. O decreto 79/2010 está revelándose fundamental na profundización da fenda da transmisión interxeracional da lingua.

"Respecto á situación do galego, estudos precedentes sinalan que o novo marco lexislativo supuxo unha clara diminución respecto á situación anterior da presenza da lingua autonómica nas escolas en todos os niveis comunicativos."

Unha dos aspectos máis rechamantes do decreto 79/2010 é que proclamara, divulgara e publicitara como "decreto do plurilingüismo". Isto tamén chamou a atención dos autores do estudo da RAG que destacan que "para manter unha cerca sincronía coa ideda da diversidade lingüística [establecen a ] garantía do máximo equilibrio posible nas horas semanais e nas materias" impartidas en galego e castelán. Velaquí que esta garantía 

sempre queda supeditada á máxima da igual presenza curricular, que mesmo chega a ser proposta como a vía axeitada para acadar o obxectivo da paridade competencial. Porén, sabemos pola experiencia recollida na bibliografía que na práctica o sistema educativo tende a favorecer a asimilación cultural no grupo dominante (Laponce 1987, p. 170) e que, nunha situación regresiva, é aconsellable que a lingua minorizada reforce a súa presenza no sistema educativo de xeito compensatorio (Gradín 2020). Se aceptamos isto, debemos considerar a formulación do segundo dos principios do decreto —garantir a igualdade horaria como vía para acadar a igualdade competencial— falaz ou polo menos contraditoria, ao tentar facer pasar por medios o que en realidade son os fins do decreto. "

Isto toma corpo ocultando o conflito lingüístico, propio de calquera situación de linguas en contacto, e focalizando a atención na adquisición dalgunhas habilidades comunicativas. Con todo, non hai garantía de que as competencias en galego sexan parellas ás adquiridas en castelán. Máis ben hai indicios que certifican que a capacidade para desenvolverse en galego da xente máis nova está baixando a valores escandalosos e xa sabemos que onde non hai competencia, o uso fica dobremente desaparecido. Así o explican Henrique Monteagudo, Xaquín Loredo, Sabino S. Vázquez-Grandío e Anik Nandi na publicación da RAG:

" Á vista disto, e considerando o contexto social da súa publicación (Regueira 2009; Silva 2011), podemos pensar que o decreto prioriza ante todo evitar a concreción do conflito lingüístico inherente a unha situación de pluralidade. Para iso, apóiase nalgunhas das ideas máis asentadas no discurso social, en especial aquelas que naturalizan a posición diferencial das linguas, e sérvese de estratexias simbólicas como un exercicio de equilibrio horario que ten máis de ideolóxico que de efectivo"

O decreto 79/2010 é un atentado contra o plurilingüismo. Por unha banda debemos constatar que, perversamente, o prefixo pluri significa realmente o seu contrario. Non se trata, nunca se tratou, de acadar un maior dominio de moitas linguas. No contexto do plurilingüismo non oímos falar, por exemplo, do portugués. Velaí que o portugués non debe ser plurilingüismo. Fagamos a proba e preguntémonos en cantos centros hai implantado ensino de lingua portuguesa en virtude do decreto 79/2010. Aclaremos a cuestión con outra pregunta, hai algún centro plurilingüe nalgunha lingua que non sexa o inglés? Por outra banda, a implantación do inglés neses centros serviu para refozar os procesos de diglosia ao realizarse nun proceso de distribución de distintos usos para cada unha das linguas. Dito máis claramente, o inglés está sendo usado como arma contra a normalización da lingua galega. Se nos paramos a pensar cal é a práctica e o discurso promovido desde a Consellaría de Educación veremos como o galego foi expulsado da oralidade mentres que o inglés ocupa cada vez máis este espazo. Cada vez hai máis campamentos de inmersión en inglés. A inmersión en galego, tan necesaria, é anatema. É isto plurilingüismo? Pode cualificarse así un decreto que profundiza na anorexización do galego? Escoitemos aos sociolingüistas da RAG outra vez:

"Deste xeito, o Decreto non atende axeitadamente a dous obxectivos fundamentais do plurilingüismo que son evitar a consolidación do inglés como lingua hexemónica e protexer a integridade das linguas minorizadas. No caso dos centros plurilingües analizados, os tres comezaron pola introdución de seccións bilingües como paso previo á transformación integral do modelo lingüístico. De xeito unánime, a escolla foi o inglés como lingua estranxeira. [...] Por outro lado, os datos debuxan un sistema educativo no que non se consegue acadar un tratamento verdadeiramente integrado —condición pedagóxica fundamental dun proxecto verdadeiramente plurilingüe— da cuestión lingüística, e no que se segue a outorgar uns espazos e usos diferentes e especializados a cada lingua. O castelán segue a tender nas escolas a asumir de facto un papel central, un carácter de lingua neutral, non marcada e de referencia. Isto pode ser así mesmo en contextos de maioría galegofalante e transmitido polo profesorado. O inglés introdúcese como unha nova lingua de prestixio, fortemente marcada polas súas asociacións coa globalización, o mundo laboral e a tecnoloxía, reflectíndose na súa orientación ao ámbito STEM. Finalmente, o galego asume o papel de lingua en situación de excepción cun valor fundamentalmente patrimonial e simbólico."

Coñecemos hoxe máis linguas? Coñecémolas mellor? Eliminamos os prexuízos? Acadou o galego un estatus de normalidade? As respostas son non rotundos. A regresión é evidente. 

o Decreto 79/2010 renuncia así na práctica ao carácter transformador, innovador e integrador da proposta europea, establecendo el mesmo as trabas fundamentais do seu pretendido plurilingüismo e deixando reducido este a unha estratexia retórica para xustificar a volta ao marco ideolóxico do bilingüismo harmónico e a un enfoque reproducionista, de mantemento e mesmo reforzo das tendencias sociolingüísticas dominantes e en contradición ao expresado nas normas que rexen os currículos.

Outra das derivas ideolóxicas do citado decreto é a da eliminación do discurso social do concepto de "normalización lingüística" e a súa substitución polo de "dinamización", ocultándose así a realidade sociolingüística co fin de inmobilizar as accións transformadoras desa realidade. Os espazos da normalización da lingua galega pasan así a ser ocupados pola normalidade xa establecida, e agora reafirmada, do español. A asunción acrítica do decreto 79/2010, ou mesmo o seu cumprimento forzado dá lugar a que

"a través da influencia do profesorado, o castelán asúmese como a lingua oficiosa das relacións informais. Por unha banda, isto ten un efecto sobre a poboación galegofalante, que incorpora estas pautas coa escolarización, o que explica parcialmente o efecto desgaleguizador detectado en traballos recentes (Monteagudo, Loredo, Gómez e Vázquez-Grandío 2021). Por outra, isto favorece que, a pesar das previsións do marco legal, o castelán se converta de feito na lingua matriz da xestión lingüística, estendéndose o efecto á maioría das decisións pedagóxicas. Así, por exemplo, o castelán será polo xeral a lingua que primeiro se lle introducirá ao alumnado de orixe non latina."

Velaí que só unha oposición frontal e insubmisa ao decreto 79/2010, o do xenocidio do galego,  sexa a única vía para avanzar na normalización. 

Decálogo definitivo para unha navegación en galego

Youtubeiras achéganos o Decálogo definitivo para unha navegación completa en galego. 

Alba Cid, Superheroína

 A poeta Alba Cid é unha das sete protagonistas da serie 'Superheroínas', producida pola Real Academia Galega e a Universidade de Santiago de Compostela no marco da segunda edición do proxecto 'Novas voces para a lingua'.

Ingreso de Gonzalo Navaza na RAG

Gonzalo Navaza ingresou na Real Academia Galega como membro de número o 5 de novembro de 2022 coa lectura do discurso titulado 'Os nomes de persoa na toponimia de Lalín'. Deulle resposta o coordinador do Seminario de Onomástica, o académico Antón Santamarina.